UPS- systemen
Een UPS, oftewel Uninterruptible Power Supply, levert noodstroom wanneer de netvoeding uitvalt. Deze factsheet uit de Regionale Transitieagenda Maakindustrie Overijssel ontleedt de materiaalwaarde, het leveringsrisico en de circulaire verdienmodellen van UPS-systemen.
Wat is een UPS-systeem?
Een UPS, oftewel Uninterruptible Power Supply, is een apparaat dat noodstroom levert wanneer de voedingsbron of netvoeding uitvalt. Een UPS biedt vrijwel onmiddellijke bescherming tegen onderbrekingen van de ingangsstroom, door energie te leveren die is opgeslagen in batterijen, supercondensatoren of vliegwielen.
De batterijduur is bij de meeste systemen relatief kort, slechts enkele minuten, maar voldoende om een stand-by stroombron in te schakelen of de beschermde apparatuur op de juiste manier af te sluiten.
Onderdeel van: de Regionale Transitieagenda Circulaire Economie Overijssel, maakindustrie · hoofdproject. Opdrachtgever: Provincie Overijssel. Analyse: product footprint, materiaalimpact, leveringsrisico en circulaire verdienmodellen.
Product- onderdelen
De negen onderdeelgroepen vormen samen 95% van het totaalgewicht. Het betonnen of stalen tegengewicht weegt het zwaarst, terwijl de permanente magneet en de schakelinstallaties de hoogste waarde en eco-kosten per ton vertegenwoordigen.
| Onderdeel | Gewicht | Waarde per ton | Eco-kosten per ton | Aandeel eco-kosten |
|---|---|---|---|---|
| Betonnen of stalen tegengewicht | 48,00% | € 288,00 | € 13,92 | 1,91% |
| Vliegwielen (carbonstaal en staallegering) | 16,00% | € 800,00 | € 74,54 | 10,24% |
| Stator-spoel | 8,00% | € 1.142,86 | € 142,56 | 19,58% |
| MV/LV-transformator | 8,00% | € 4.000,00 | € 84,22 | 11,57% |
| Dieselmotor | 8,00% | € 888,89 | € 51,98 | 7,14% |
| Elektromagnetische koppelingen | 5,00% | € 1.666,67 | € 57,90 | 7,95% |
| Permanente cilindrische magneet | 4,00% | € 4.000,00 | € 271,60 | 37,31% |
| Schakelinstallaties | 2,00% | € 8.750,00 | € 26,00 | 3,57% |
| Trillingsdempers | 1,00% | € 500,00 | € 5,20 | 0,71% |
Milieu-impact en leveringsrisico
Neodymiummagneten hebben de hoogste milieu-impact in dit product. Ondanks het lage gewicht is de impact zeer hoog. Juist dit onderdeel zorgt er echter voor dat dergelijke systemen een lange levensduur hebben. Koper heeft een relatief hoge impact, die verspreid zit over meerdere componenten.
| Grondstof | Risico | Toelichting |
|---|---|---|
| Neodymium | meest kritisch | belangrijk voor de energietransitie, de vraag kan met 700% stijgen |
| Molybdeen | leveringszekerheid | kritisch op het gebied van lange-termijn leveringszekerheid |
Waar blijft de waarde behouden?
Er is een hoge potentie voor waardebehoud in de keten. De robuustere onderdelen die nodig zijn voor de tijdelijke opslag en opwekking van energie bevatten waardevolle metalen. In deze industrie is het gangbaar dat niet-werkende componenten worden vervangen, wat verklaart dat er relatief weinig tot geen tweedehandsmarkt voor deze producten is ontstaan.
De waardeketenanalyse zet het economisch perspectief in de regio per ketenfase naast elkaar, van nieuwe materialen tot landfill.
| Ketenfase | Economisch perspectief in de regio (miljoenen €) |
|---|---|
| Materialen (virgin/nieuwe materialen) | € 8,89 |
| Componenten (nieuwe componenten) | € 36,97 |
| Product | € 90,60 |
| Reuse (product) | € 63,42 |
| Repair (product) | € 72,48 |
| Refurbish (product) | € 72,48 |
| Remanufacture (tweedehands componenten in/voor product) | € 63,42 |
| Repurpose (componenten voor of als ander product) | € 45,30 |
| Recycle (materialen) | € 8,00 |
| Landfill (verloren) | € −8,89 |
Verdienmodellen en scores
De grootste potentie is te vinden in het prestatiemodel: op de middellange termijn slimme systemen toevoegen aan het product voor effectievere inzet. De meeste waarde zit in levensduurverlenging van product en componenten.
Kansen en aandachtspunten voor circulariteit:
- Zeer hoogwaardige systemen met een hoge technische levensduur en een hoge aanschafprijs.
- Modulair opgebouwd: diensten voor het vervangen van componenten en het onderhouden zijn gangbaar.
- De behoefte is lastig in te plannen. Een verbeterde inzet door het product te delen is mogelijk, maar vooralsnog niet wenselijk omdat de behoefte lastig is in te schatten.
De producteigenschappen ter bevordering van circulariteit, gescoord van 1 (lage indicatie) tot 5 (hoge indicatie):
| Producteigenschap | Score (1–5) |
|---|---|
| Technische levensduur | 5 |
| Prijs per artikel | 5 |
| Gebruiksfrequentie | 5 |
| Modulariteit | 4 |
| Recycleerbaarheid | 3 |
| Eenvoud product | 3 |
| In te plannen behoefte | 1 |
Inzichten uit deze factsheet
Citeerbare kerncijfers en aanbevelingen uit de analyse van UPS-systemen.
Verder lezen
Deze factsheet hoort bij het hoofdproject over circulaire verdienmodellen in de Overijsselse maakindustrie en sluit aan op de bredere diensten rond product footprint en circulair ontwerp.
Veelgestelde vragen
De vragen hieronder vatten de werking, de kritieke grondstoffen en de circulaire kansen van UPS-systemen samen.
Een UPS (Uninterruptible Power Supply) levert vrijwel onmiddellijk noodstroom wanneer de netvoeding uitvalt, met energie uit batterijen, supercondensatoren of vliegwielen. De overbrugging duurt meestal enkele minuten, genoeg om een stand-by stroombron in te schakelen of apparatuur veilig af te sluiten.
Neodymium is de meest kritische grondstof. Het is belangrijk voor de energietransitie en de verwachting is dat de vraag met 700% kan stijgen. De neodymiummagneet heeft de hoogste milieu-impact, ondanks het lage gewicht, en zorgt juist voor de lange levensduur van het systeem.
UPS-systemen zijn hoogwaardig en modulair opgebouwd, met een hoge technische levensduur en aanschafprijs. Diensten voor het vervangen en onderhouden van componenten zijn gangbaar. Een tweedehandsmarkt is nauwelijks ontstaan, doordat niet-werkende componenten worden vervangen.
De grootste potentie zit in het prestatiemodel: op de middellange termijn slimme systemen toevoegen voor effectievere inzet. De meeste waarde zit in levensduurverlenging van product en componenten.
Van factsheet naar circulaire strategie
De analyse maakt zichtbaar waar materiaalwaarde, kritieke grondstoffen en verdienmodellen samenkomen. Product Footprint en circulair ontwerp vertalen deze inzichten naar keuzes in ontwerp, inkoop, service en retourlogistiek.
Bekijk Product Footprint