Circulaire maakindustrie Overijssel
Voor de provincie Overijssel leverde New Economy strategische ondersteuning van het circulaire beleid voor de maakindustrie en de ontwikkeling en berekening van factsheets voor vijf veelvoorkomende producten. De analyse koppelt materiaalwaarde, milieu-impact en leveringsrisico aan circulaire verdienmodellen.
Twee lagen expertise
De opdracht laat twee lagen van de expertise van New Economy zien: het mede vormgeven van circulair beleid en het rekenkundig onderbouwen daarvan met productfactsheets.
Strategische ondersteuning circulair beleid
New Economy schreef mee aan de Regionale Transitieagenda Maakindustrie (pagina 20 tot en met 23): het kader van de circulaire economie, lineair versus circulair en de ladder van waardebehoud. Dit vertaalt nationaal beleid naar concrete circulaire kansen voor de Overijsselse maakindustrie.
Ontwikkeling en berekening van factsheets
New Economy selecteerde welke productcategorieën representatief en relevant zijn om te onderzoeken, en berekende per product de materiaalwaarde, milieu-impact, leveringsrisico en het circulaire verdienpotentieel. Het resultaat: vijf onderbouwde, openbare factsheets.
Wat is een circulaire economie?
Een circulaire economie is een economisch systeem waarin materialen, componenten en producten zo lang mogelijk hun waarde behouden in de keten en eindeloos kunnen circuleren, binnen de draagkracht van de aarde. Het is een alternatief voor de lineaire economie met het principe take-make-waste, en heeft kruisbestuiving met maatschappelijk verantwoord ondernemen, de energietransitie, modulair ontwerpen en CO₂-reductie.
Lineair
Verkoop-georiënteerde verdienmodellen sturen op zoveel mogelijk afzet en een relatief korte levensduur. Na levering daalt de economische waarde, terwijl technisch nog veel waardebehoud mogelijk is.
Circulair
Van bezit naar gebruik: nieuwe verdienmodellen creëren meer waarde met minder middelen, maken minder afhankelijk van schaarse virgin-grondstoffen en behouden waarde op product-, component- en materiaalniveau.
Een circulaire economie is meer dan recycling
De voorkeursvolgorde van waardebehoud (bron: PBL). Hoe hoger op de ladder, hoe meer waarde behouden blijft.
Zuiniger omgaan met grondstoffen door anders te denken over producten en productieprocessen.
Anders ontwerpen: vóór de productie al rekening houden met hergebruik, reparatie en recycling.
Hergebruik van een product.
Reparatie, onderhoud en revisie van producten.
Verwerken en hergebruiken van materialen.
Energie terugwinnen uit materialen.
Afval storten en verbranden zonder energieterugwinning zoveel mogelijk voorkomen.
De analyse: welke producten?
New Economy selecteerde vijf productcategorieën die veel voorkomen in de Overijsselse maakindustrie en samen het brede palet aan grondstoffen en complexiteit vertegenwoordigen: van een zoutstrooier en UPS-systemen tot industriële foodprocessors, CNC-systemen en high-tech radarsystemen. Per product is met een vaste methodiek berekend waar de circulaire kansen liggen.
De opbouw van elke factsheet
- 1a · Productonderdelen
- De componenten met het grootste aandeel in het product, met gewicht, materiaalwaarde en eco-kosten per ton.
- 1b · Milieu-impact materialen
- Welke materialen de grootste milieu-impact hebben.
- 1c · Risico leveringszekerheid en bedrijfsreputatie
- Welke grondstoffen schaarser worden of uit risicovolle gebieden komen.
- 2 · Waardeketen en verdienmodellen
- Waar in de keten waarde behouden kan blijven, en welke circulaire verdienmodellen passen, met een scorekaart als circulaire vingerafdruk.
Welke kritieke materialen, in welke producten?
Kritieke materialen zijn grondstoffen met een hoog risico op leveringszekerheid of bedrijfsreputatie. In de vijf producten komen 11 kritieke materialen terug, soms in meerdere producten tegelijk. De matrix zet per materiaal het risiconiveau per product naast elkaar.
| Kritiek materiaal | CNC | Food | Radar | UPS | Zout |
|---|---|---|---|---|---|
| hoog | hoog | hoog | |||
| aanwezig | hoog | ||||
| hoog | aanwezig | ||||
| hoog | aanwezig | ||||
| hoog | |||||
| hoog | |||||
| aanwezig | aanwezig | ||||
| aanwezig | |||||
| aanwezig | |||||
| hoog | |||||
| hoog |
Klik op een materiaal voor uitleg: wat het is, waarvoor het dient, waarom het schaars is en het MVO-aspect.
Palladium komt in drie producten terug, telkens met een hoog risico voor zowel leveringszekerheid als bedrijfsreputatie.
De vraag naar neodymium kan met 700% stijgen; het is kritisch voor de energietransitie en zit in de magneten van UPS-systemen.
Staan op de EU-lijst kritieke grondstoffen. Klik om te verkennen:
Hoe meer kritieke materialen in een product, hoe groter de waarde van componentbehoud. Terugname, refurbishment en levensduurverlenging houden schaarse grondstoffen in de keten en verlagen de afhankelijkheid van import.
Waar in de keten kan de waarde behouden blijven?
De waardeketenanalyse laat per product zien hoeveel economisch perspectief (in miljoenen euro) er per R-strategie in de regio behouden kan blijven. De dunne lijn telt die waarde op tot de totale ketenwaarde. Vergelijk alle vijf in een oogopslag, of open een product voor de volledige analyse met scorekaart, kansen en aanbeveling.
Vijf producten, hetzelfde patroon: de hoogste waarde zit op productniveau en in levensduurverlengende strategieën; recycling op materiaalniveau levert vrijwel niets op. De dunne lijn telt de waarde per R-strategie op. Elke grafiek is geschaald op de eigen piek.
CNC-systemen
Project →Industriële foodprocessors
Project →High-tech radarsystemen
Project →UPS-systemen
Project →Zoutstrooier
Project →CNC-systemen
Cijfers · economisch perspectief per fase
| R-strategie | Economisch perspectief in de regio |
|---|---|
| Materialen | € 153,76 mln |
| Componenten | € 521,73 mln |
| Product | € 1.359,00 mln |
| Reuse | € 951,30 mln |
| Repair | € 815,40 mln |
| Refurbish | € 679,50 mln |
| Remanufacture | € 951,30 mln |
| Repurpose | € 339,75 mln |
| Recycle | € 53,81 mln |
| Landfill | −€ 153,76 mln |
Circulaire vingerafdruk (1–5)
Kritieke materialen
Kansen voor circulariteit
- Hoge score op zowel prijs als technische levensduur.
- Hoge mate van complexiteit, zeer specifiek ingericht op een maakproces.
- De kans om het product te delen is relatief klein.
- Vervanging van componenten kan de circulaire potentie verhogen.
Exploitatie- en prestatiemodel
Het exploitatie- en prestatiemodel zijn het best toepasbaar. De economische potentie zit in servicemodellen en hergebruik van componenten; vervanging van componenten kan de potentie verhogen.
Naar de volledige factsheetIndustriële foodprocessors
Cijfers · economisch perspectief per fase
| R-strategie | Economisch perspectief in de regio |
|---|---|
| Materialen | € 95,75 mln |
| Componenten | € 460,60 mln |
| Product | € 1.359,00 mln |
| Reuse | € 543,60 mln |
| Repair | € 1.087,20 mln |
| Refurbish | € 951,30 mln |
| Remanufacture | € 679,50 mln |
| Repurpose | € 679,50 mln |
| Recycle | € 47,87 mln |
| Landfill | −€ 95,75 mln |
Circulaire vingerafdruk (1–5)
Kritieke materialen
Kansen voor circulariteit
- Hoge kans op circulariteit door relatief hoge prijs en lange technische levensduur.
- Hoge gebruiksfrequentie van deze machines.
- Machines worden vooralsnog verkocht op de secundaire markt.
- Het voedselsysteem verandert incrementeel, waardoor machines niet plotseling worden afgeschreven.
Exploitatie- en prestatiemodel · refurbishment
Het exploitatie- en prestatiemodel zijn het best toepasbaar, met veel potentie voor refurbishment en aansluiting bij regionale kennisinstituten in de agro-foodsector.
Naar de volledige factsheetHigh-tech radarsystemen
Cijfers · economisch perspectief per fase
| R-strategie | Economisch perspectief in de regio |
|---|---|
| Materialen | € 0,60 mln |
| Componenten | € 388,92 mln |
| Product | € 906,00 mln |
| Reuse | € 271,80 mln |
| Repair | € 724,80 mln |
| Refurbish | € 679,50 mln |
| Remanufacture | € 724,80 mln |
| Repurpose | € 226,50 mln |
| Recycle | € 0,06 mln |
| Landfill | −€ 0,60 mln |
Circulaire vingerafdruk (1–5)
Kritieke materialen
Kansen voor circulariteit
- Lange levensduur van apparatuur en hoge prijs.
- Behoefte vrijwel niet in te plannen, systemen altijd in gebruik.
- Slecht te recyclen en zeer complex.
- Redelijk modulair, waardoor kansen voor circulariteit relatief laag liggen.
Prestatiemodel als grootste kans
Het prestatiemodel scoort als grootste kans. Het meeste economisch perspectief zit in levensduurverlenging, vooral op componentniveau.
Naar de volledige factsheetUPS-systemen
Cijfers · economisch perspectief per fase
| R-strategie | Economisch perspectief in de regio |
|---|---|
| Materialen | € 8,89 mln |
| Componenten | € 36,97 mln |
| Product | € 90,60 mln |
| Reuse | € 63,42 mln |
| Repair | € 72,48 mln |
| Refurbish | € 72,48 mln |
| Remanufacture | € 63,42 mln |
| Repurpose | € 45,30 mln |
| Recycle | € 8,00 mln |
| Landfill | −€ 8,89 mln |
Circulaire vingerafdruk (1–5)
Kritieke materialen
Kansen voor circulariteit
- Zeer hoogwaardige systemen met hoge technische levensduur en aanschafprijs.
- Modulair opgebouwd; diensten voor het vervangen en onderhouden van componenten zijn gangbaar.
- Lastig in te plannen behoefte; delen is mogelijk maar vooralsnog niet wenselijk.
Prestatiemodel
De grootste potentie zit in het prestatiemodel, met op middellange termijn slimme systemen voor effectievere inzet. De meeste waarde zit in levensduurverlenging van product en componenten.
Naar de volledige factsheetZoutstrooier
Cijfers · economisch perspectief per fase
| R-strategie | Economisch perspectief in de regio |
|---|---|
| Materialen | € 69,38 mln |
| Componenten | € 341,65 mln |
| Product | € 1.359,00 mln |
| Reuse | € 815,40 mln |
| Repair | € 951,30 mln |
| Refurbish | € 951,30 mln |
| Remanufacture | € 273,32 mln |
| Repurpose | € 170,82 mln |
| Recycle | € 65,91 mln |
| Landfill | −€ 69,38 mln |
Circulaire vingerafdruk (1–5)
Kritieke materialen
Kansen voor circulariteit
- Het merendeel van de componenten is geschikt voor verschillende circulaire verdienmodellen.
- Producten worden niet altijd efficiënt benut; deeloplossingen zijn mogelijk.
- De behoefte is tot een redelijke mate in te plannen.
- Levensduurverlenging van componenten laat het product zo lang mogelijk functioneren.
Alle vijf verdienmodellen (modulariteit 5/5)
Alle vijf verdienmodellen zijn toepasbaar. De meeste waarde zit in levensduurverlenging van product en componenten; de modulariteit scoort 5 van 5.
Naar de volledige factsheetRecycling op materiaalniveau behoudt in alle vijf producten vrijwel geen waarde; storten kost waarde. De economische potentie zit in het behouden van producten en componenten via reparatie, refurbishment, remanufacturing en levensduurverlengende diensten.
Vijf circulaire verdienmodellen
De factsheets toetsen per product welke van vijf verdienmodellen extra waardecreatie mogelijk maken. Het passende model hangt af van modulariteit, levensduur en materiaalwaarde.
Klassiek duurzaam
Een hoogwaardig product met lange levensduur. Verkoop blijft de inkomstenbron; aftersales versterkt het kwaliteitsimago.
Toegang
Verdienen door toegang tot een product te verschaffen. Eigendom blijft bij de aanbieder, gebruik gaat in beurten.
Tussenbater
Terugwinnen, repareren en opknappen-doorverkopen. Waarde uit afgedankte producten halen en opnieuw vermarkten.
Prestatie
De aanbieder houdt eigendom en verantwoordelijkheid en levert prestatie of functie in plaats van het product.
Hybride
Verkoop van een goedkoper product met korte levensduur, gecombineerd met een hoogwaardig, langlevend product.
Best passend verdienmodel per product
Vijf circulaire verdienmodellen
De factsheets toetsen per product welke van vijf verdienmodellen extra waardecreatie mogelijk maken.
Klassiek duurzaam
Een hoogwaardig product met lange levensduur, verkoop als klassieke inkomstenbron, aftersales versterkt het kwaliteitsimago.
Toegang
Geld verdienen door toegang tot een product te verschaffen; eigendom blijft bij de aanbieder, gebruik in beurten.
Tussenbater
Terugwinnen, repareren en opknappen-doorverkopen: waarde uit afgedankte producten halen en opnieuw vermarkten.
Prestatie
De provider houdt verantwoordelijkheid en eigendom en levert prestatie of functie in plaats van het product.
Hybride
Verkoop van een relatief goedkoop product met korte levensduur, gecombineerd met een speciaal ontwikkeld hoogwaardig product.
Waarom dit ertoe doet
De maakindustrie gebruikt waardevolle, deels schaarse grondstoffen met risico's voor leveringszekerheid en prijs, vergroot door geopolitieke ontwikkelingen. Door producten, componenten en materialen langer in de eigen keten te houden, wordt de regionale economie minder afhankelijk van import en ontstaat ruimte voor nieuwe verdienmodellen. Volgens de RTA kan in een circulaire maakindustrie twee tot drie keer meer waarde gecreëerd worden, en heeft de maakindustrie een vliegwieleffect: iedere euro levert 0,80 euro extra toegevoegde waarde in andere sectoren, en elke baan 1,3 banen in de dienstensector.
Grondstoffenschaarste en maatschappelijke waarde
Grondstoffen worden schaarser
De maakindustrie gebruikt waardevolle, deels schaarse grondstoffen. Geopolitieke ontwikkelingen vergroten de risico's voor leveringszekerheid en prijs, en de energietransitie voegt nieuwe vraag toe.
- 6 van de 11 materialen staan op de EU-lijst kritieke grondstoffen.
- De vraag naar neodymium voor magneten kan met 700% stijgen.
- Materialen als wolfraam komen grotendeels uit een beperkt aantal landen.
- Componenten bevatten tot 1000 keer meer waarde per kilo dan de ruwe materialen.
Circulair is ook MVO
De factsheets onderscheiden twee risico's: leveringszekerheid en bedrijfsreputatie. De reputatiedimensie is een MVO-vraagstuk: grondstoffen als goud, tin en kobalt kennen risico's rond herkomst, arbeidsomstandigheden en milieu. Circulaire verdienmodellen verlagen beide risico's.
In een circulaire maakindustrie kan 2 tot 3 keer meer waarde gecreëerd worden. Door producten, componenten en materialen langer in de eigen keten te houden wordt de regio minder afhankelijk van import en ontstaat ruimte voor nieuwe verdienmodellen.
De vijf factsheets
Elke factsheet is een eigen project met de volledige analyse, de cijfers en de download. Klik een product open.
High-tech radarsystemen
CNC-systemen
Industriële foodprocessors
UPS-systemen
Zoutstrooier
Regionale Transitieagenda Maakindustrie Overijssel
De volledige transitieagenda met alle productfactsheets en de actieagenda.
Download de RTAKerncijfers en aanbevelingen
De belangrijkste cijfers en aanbevelingen uit de vijf factsheets, over kritieke materialen, waardebehoud en circulaire verdienmodellen.
Reuse en remanufacturing houden elk € 951,30 mln vast, tegenover € 53,81 mln bij recycling op materiaalniveau.
Reparatie behoudt € 1.087,20 mln en refurbishment € 951,30 mln, tegenover € 47,87 mln bij recycling.
Op productniveau vertegenwoordigen radarsystemen € 906 mln; materiaalrecycling levert vrijwel niets op.
Levensduurverlengende diensten vergroten het regionale economisch perspectief van UPS-systemen aanzienlijk.
De meeste waarde zit op product- en componentniveau; op materiaalniveau resteert vrijwel niets.
Reparatie en refurbishment houden elk € 951,30 mln vast, tegenover € 65,91 mln bij recycling.
Door de hoge modulariteit zijn alle vijf circulaire verdienmodellen toepasbaar, van klassiek tot prestatie.
Tin staat op de EU-lijst kritieke grondstoffen en vormt in CNC- en radarsystemen een hoog leveringsrisico.
In high-tech producten levert componentbehoud via refurbishment en remanufacturing meer op dan laagwaardige recycling.
In de markt voor zoutstrooiers kopen grotere spelers eigen producten terug en vermarkten ze refurbished, een bewezen circulair model.
Inzichten uit dit project
Verder lezen
Veelgestelde vragen over circulaire verdienmodellen
In de vijf onderzochte producten komen elf kritieke materialen terug, waarvan zes op de EU-lijst kritieke grondstoffen staan: palladium, neodymium, tin, wolfraam, antimoon en kobalt. Palladium komt in drie producten voor.
Componenten bevatten tot 1000 keer meer waarde per kilo dan de ruwe materialen. Recycling op materiaalniveau behoudt vrijwel geen productwaarde; de waarde zit in het behouden van product en componenten via reparatie, refurbishment en levensduurverlenging.
De analyse toetst vijf verdienmodellen: klassiek duurzaam, toegang, tussenbater, prestatie en hybride. Het prestatiemodel biedt voor de meeste producten de grootste kans; voor de zoutstrooier zijn alle vijf toepasbaar.
De factsheets onderscheiden leveringszekerheid en bedrijfsreputatie. De reputatiedimensie is een MVO-vraagstuk: grondstoffen als goud, tin en kobalt kennen risico's rond herkomst, arbeidsomstandigheden en milieu. Circulaire verdienmodellen verlagen beide risico's.
In een circulaire maakindustrie kan twee tot drie keer meer waarde gecreëerd worden. Iedere euro in de maakindustrie levert 0,80 euro extra toegevoegde waarde in andere sectoren en elke baan 1,3 banen in de dienstensector.
Circulaire kansen voor een product?
Van materiaal- en levenscyclusanalyse tot circulair verdienmodel. Bekijk de dienst Product Footprint.
Plan een gesprekRegionale Transitieagenda Maakindustrie Overijssel
New Economy werkte de product-footprintlogica en circulaire verdienmodellen uit voor de Regionale Transitieagenda Maakindustrie Overijssel. De factsheets over onder meer zoutstrooiers, UPS-systemen, industriële foodprocessors, CNC-systemen en high-tech radarsystemen zijn onderdeel van deze provinciale agenda.