Circulaire CNC-systemen
Computer numerical control, kortweg CNC, betreft de computergestuurde regeling van werktuigmachines die snel en nauwkeurig stukken maken in metaal, kunststof of hout. Deze factsheet uit de Regionale Transitieagenda Maakindustrie Overijssel ontleedt de materiaalwaarde, het leveringsrisico en de circulaire verdienmodellen van CNC-systemen.
Wat is een CNC-systeem?
Computer numerical control betreft de computergestuurde regeling van werktuigmachines die snel en nauwkeurig stukken maken in metaal, kunststof of hout. Het proces stuurt een reeks complexe machines aan, van slijpmachines en draaibanken tot frezen en routers. Met CNC-bewerking worden driedimensionale snij-taken uitgevoerd in een enkele reeks aanwijzingen.
Bijna elk materiaal kan in een CNC-machine worden gebruikt, afhankelijk van de toepassing. Gebruikelijke materialen zijn metalen zoals aluminium, messing, koper, staal en titanium, evenals hout, schuim, glasvezel en kunststoffen zoals polypropyleen.
Onderdeel van: de Regionale Transitieagenda Circulaire Economie Overijssel, maakindustrie · hoofdproject. Opdrachtgever: Provincie Overijssel. Analyse: product footprint, materiaalimpact, leveringsrisico en circulaire verdienmodellen.
Product- onderdelen
De vijf onderdeelgroepen vormen samen 95% van het totaalgewicht. Vijzels, boren, zagen en overige werktuigen wegen het zwaarst en dragen de hoogste waarde per ton. IT-plastics dragen het grootste aandeel in de eco-kosten.
| Onderdeel | Gewicht | Waarde per ton | Eco-kosten per ton | Aandeel eco-kosten |
|---|---|---|---|---|
| ICT- en telefooncomponenten | 15,00% | € 965,85 | € 166,02 | 23,24% |
| Besturing- en controlesystemen | 5,00% | € 321,95 | € 40,79 | 5,71% |
| IT-plastics | 25,00% | € 375,00 | € 226,81 | 31,75% |
| Vijzels, boren, zagen en overige werktuigen | 50,00% | € 2.118,50 | € 216,22 | 30,26% |
| Hydraulische systemen | 5,00% | € 441,67 | € 64,61 | 9,04% |
Milieu-impact en leveringsrisico
De hoogste milieu-impact zit voornamelijk in ICT-plastics en zwaardere stalen componenten. Mangaan heeft eveneens een hoge impact. De precieze impact hangt af van de toepassing: lasersnijders stellen andere materiaaleisen dan slijpmachines.
Goud, palladium en tin kennen een hoog risico op leveringszekerheid en bedrijfsreputatie. Dit zit voornamelijk in de ICT-componenten.
| Grondstof | Risico | Toelichting |
|---|---|---|
| Goud | hoog | hoog risico op leveringszekerheid en reputatie, vooral in de ICT-componenten |
| Palladium | hoog | hoog risico op leveringszekerheid en reputatie |
| Tin | hoog | hoog risico, opgenomen in de EU-lijst van kritische materialen |
Waar blijft de waarde behouden?
De restwaarde van het eindproduct is laag na zeer langdurig gebruik, maar een tweedehands CNC-machine kan vele jaren waarde behouden. Door de zeer hoge innovatiesnelheid binnen deze productcategorie zijn de componenten waardevol na afschrijving van het eindproduct. Daarmee kan componentbehoud meer opleveren dan recycling op materiaalniveau.
De waardeketenanalyse zet het economisch perspectief in de regio per ketenfase naast elkaar, van nieuwe materialen tot landfill.
| Ketenfase | Economisch perspectief in de regio (miljoenen €) |
|---|---|
| Materialen (virgin/nieuwe materialen) | € 153,76 |
| Componenten (nieuwe componenten) | € 521,73 |
| Product | € 1.359,00 |
| Reuse (product) | € 951,30 |
| Repair (product) | € 815,40 |
| Refurbish (product) | € 679,50 |
| Remanufacture (tweedehands componenten in/voor product) | € 951,30 |
| Repurpose (componenten voor of als ander product) | € 339,75 |
| Recycle (materialen) | € 53,81 |
| Landfill (verloren) | € −153,76 |
Verdienmodellen en scores
Het exploitatiemodel en het prestatiemodel zijn het beste toepasbaar. In de sector is het gangbaar dat trainingen worden gegeven voor essentieel onderhoud, waarbij nieuwe operators de basisprincipes leren. Reparatieservices zijn nog niet opgenomen in de huidige verdienmodellen; vervanging van componenten kan de potentie van circulaire verdienmodellen verhogen. De economische potentie zit in servicemodellen en in het hergebruik van componenten.
Kansen en aandachtspunten voor circulariteit:
- Op zowel prijs als technische levensduur scoren CNC-systemen hoog.
- Een hoge mate van complexiteit, zeer specifiek ingericht op een maakproces.
- De kans om het product te delen is relatief klein.
- Vervanging van componenten kan de circulaire potentie verhogen.
De producteigenschappen ter bevordering van circulariteit, gescoord van 1 (lage indicatie) tot 5 (hoge indicatie):
| Producteigenschap | Score (1–5) |
|---|---|
| Technische levensduur | 5 |
| Prijs per artikel | 5 |
| In te plannen behoefte | 4 |
| Gebruiksfrequentie | 3 |
| Recycleerbaarheid | 3 |
| Modulariteit | 3 |
| Eenvoud product | 2 |
Inzichten uit deze factsheet
Citeerbare kerncijfers en aanbevelingen uit de analyse van CNC-systemen.
Verder lezen
Deze factsheet hoort bij het hoofdproject over circulaire verdienmodellen in de Overijsselse maakindustrie en sluit aan op de bredere diensten rond product footprint en circulair ontwerp.
Veelgestelde vragen
De vragen hieronder vatten de waardevastheid, de kritieke grondstoffen en de verdienmodellen van CNC-systemen samen.
Ja. De restwaarde van het eindproduct is laag na zeer langdurig gebruik, maar een tweedehands CNC-machine kan vele jaren waarde behouden en de componenten zijn waardevol na afschrijving.
Goud, palladium en tin hebben een hoog risico op leveringszekerheid en reputatie, vooral in de ICT-componenten. Tin staat op de EU-lijst kritische materialen.
Het exploitatiemodel en het prestatiemodel zijn het beste toepasbaar. Servicemodellen en het hergebruik van componenten bieden de meeste economische potentie.
Vijzels, boren, zagen en overige werktuigen vormen 50% van het gewicht, met een waarde van € 2.118,50 per ton.
Van factsheet naar circulaire strategie
De analyse maakt zichtbaar waar materiaalwaarde, kritieke grondstoffen en verdienmodellen samenkomen. Product Footprint en circulair ontwerp vertalen deze inzichten naar keuzes in ontwerp, inkoop, service en retourlogistiek.
Bekijk Product Footprint