Energie in de Gelderse momentopname 2025
Het domein Energie laat tussen 2021 en 2023 een sterke afname van de uitstoot zien. De uitstoot daalde van 2.943,8 naar 2.026,0 kton CO2-eq, een daling van ruim 31%. Deze sectorpagina plaatst die voortgang naast het resterende reductiepotentieel richting 2030.
Sterke daling, grote resterende opgave
De 2025-publicatie is de voortgangslaag op de Klimaatkansenkaart Gelderland 2023-2024. Het potentieelmodel blijft grotendeels gelijk; de nieuwe waarde zit in realisatie, reflectie en het zichtbaar maken van de resterende kloof.
Voor Energie is circa 31,2% van het geïdentificeerde reductiepotentieel gerealiseerd. De belangrijkste versnelling richting 2030 ligt bij zon op dak, wind op land, zon op land, flexibiliteit, opslag en het oplossen van netcongestie.
Voortgang op basis van beschikbare data
Publicatie maart 2025. De analyse is gebaseerd op emissiedata tot en met 2022 en 2023. Registratiedata loopt enkele jaren achter op het publicatiemoment, waardoor een uitgave altijd de meest recente, volledig beschikbare datajaren gebruikt. Deze momentopname reflecteert op de Klimaatkansenkaart Gelderland 2023-2024, die is gebaseerd op data tot en met 2021.
| Publicatie | Verschenen | Data t/m | Rol |
|---|---|---|---|
| PCSA Gelderland | 2021 | circa 2019-2020 | Eerste verkenning van klimaatoplossingen. |
| Klimaatkansenkaart Gelderland 2023-2024 | maart 2024 | 2021 | Plan- en potentielaag met 30 SMART-oplossingen. |
| Momentopname & Reflectie 2025 | maart 2025 | 2022-2023 | Voortgangslaag met realisatie, tractie en resterende kloof. |
TTW voor uitstoot, WTW voor reductiepotentieel
- Uitstoot
- De uitstootcijfers volgen de TTW-methodiek: directe emissies binnen de provinciegrenzen, volgens de nationale emissieregistratie.
- Oplossingen
- Het reductiepotentieel van oplossingen volgt de WTW-methodiek: volledige ketenemissies van bron tot gebruik.
- Verschil
- WTW ligt gemiddeld circa 5 tot 10% hoger dan TTW. Voor Gelderland bedraagt het verschil circa 9% in het raming-scenario en circa 5% in het ambitieus scenario.
- Dubbeltelling
- Dubbeltelling wordt vermeden. Alleen gerealiseerde maatregelen worden als oplossing opgenomen.
- Verdieping
- Bekijk de methodepagina TTW versus WTW.
Energie als systeemhefboom
Energie omvat in deze analyse grootschalige energieopwekking en energie-infrastructuur. Het domein heeft een bijzondere rol: verduurzaming van de energiemix verlaagt niet alleen de eigen uitstoot, maar maakt ook elektrificatie in mobiliteit, industrie en gebouwde omgeving mogelijk.
De uitstoot in Gelderland daalde van 2.943,8 kton CO2-eq in 2021 naar 2.026,0 kton CO2-eq in 2023. De absolute reductie bedraagt ongeveer 917,8 kton CO2-eq. De ontwikkeling sluit aan bij nationale en Europese trends, gedreven door meer hernieuwbare energie, minder fossiele opwek en energiebesparing.
31,2% gerealiseerd. Tot en met 2023 is ongeveer 31,2% van het geïdentificeerde reductiepotentieel voor Energie gerealiseerd. De resterende opgave blijft groot, vooral door groeiende energievraag en netcongestie.
Wat gaat goed en wat blijft achter
Wat gaat goed
- De uitstoot daalde tussen 2021 en 2023 met ruim 31%.
- Gelderland presteert in dezelfde orde als de landelijke daling in de energiesector.
- Zonne- en windenergie dragen zichtbaar bij aan de dalende emissies.
- In Rivierenland, Arnhem-Nijmegen en Achterhoek wordt geëxperimenteerd met Smart Energy Hubs en cable pooling.
Wat blijft achter
- De totale energievraag blijft hoog en groeit in de toekomst.
- Netcongestie remt nieuwe duurzame opwek en elektrificatie in andere domeinen.
- Tekort aan technische capaciteit en personeel vertraagt uitvoering.
- Opslag, waterstof en pieksturing zijn nog onvoldoende schaalbaar.
De zeven energieoplossingen
De zeven centrale oplossingen vertegenwoordigen samen 3.267 kton CO2-eq vermijdingspotentieel in het scenario Raming en 5.143 kton CO2-eq in het scenario Ambitieus.
Zon op dak
Zon op dak is de grootste oplossing binnen het domein Energie. In 2023 realiseerde Gelderland volgens de analyse +60,69 MWp, of 30,35 hectare, aan zonne-energie op daken.
Wind op land
Wind op land blijft een van de grootste hefbomen. Het aantal windmolens in Gelderland groeide van 61 in 2021 naar 81 in 2023.
Zon op land
Zon op land heeft groot potentieel, maar vraagt om zorgvuldige ruimtelijke inpassing en aansluiting op het energiesysteem. Aanvullende verkenning blijft nodig, omdat een deel van projecten in de verkennende fase niet doorgaat.
Kernenergie
Kernenergie is in de analyse niet haalbaar voor 2030, maar wordt voor de lange termijn als mogelijke basislastvoorziening binnen een CO2-vrij energiesysteem beschouwd.
Diepe geothermie
Geothermie biedt ruimte voor warmtewinning en seizoensopslag. Tot en met 2023 heeft SCAN de Gelderse ondergrond in kaart gebracht voor conventionele aardwarmte en verdere verkenning.
Aquathermie
Aquathermie kan bijdragen aan verduurzaming van de warmtevraag, vooral in samenhang met warmtenetten en opslag. Concrete maatregelen zijn volgens de analyse nog beperkt verankerd.
Spreiding energieconsumptie
Spreiding energieconsumptie richt zich op flexibel elektriciteitsgebruik, vraagsturing en pieksturing. Deze oplossing is complex om te kwantificeren, maar kansrijk door lagere piekbelasting en betere benutting van het net.
Op een rij
De oplossingen van het domein Energie, gerangschikt op het potentieel in het scenario Ambitieus.
| Oplossing | Raming 2030 | Ambitieus 2030 | Toepassing |
|---|---|---|---|
| Zon op dak | 1.306 kton | 1.632 kton | Daken van bedrijventerreinen, overheidsgebouwen en andere geschikte dakvlakken. |
| Wind op land | 885 kton | 1.385 kton | RES-locaties, ruimtelijke afweging en maatschappelijke acceptatie. |
| Zon op land | 855 kton | 1.069 kton | Zonneparken, gecombineerd met ruimtelijke kwaliteit, natuur of water. |
| Kernenergie | 0 kton | 614 kton | Niet haalbaar voor 2030, mogelijk langetermijncomponent. |
| Diepe geothermie | 75 kton | 151 kton | Warmtewinning, warmtenetten en seizoensopslag. |
| Aquathermie | 75 kton | 150 kton | Warmte uit water, gekoppeld aan gebiedsgerichte warmtesystemen. |
| Spreiding energieconsumptie | 71 kton | 143 kton | Demand response, flexibiliteitscontracten, opslag en pieksturing. |
| Totaal | 3.267 kton | 5.143 kton | Vermijdingspotentieel in 2030. |
Focus voor 2025-2030
De periode tot 2030 vraagt om versnelling van bestaande opwekprojecten, vooral zon op dak, wind op land en zon op land. Tegelijk moet netcongestie worden aangepakt met Smart Energy Hubs, cable pooling, lokale energieopslag en vraagsturing.
Regie en samenwerking met gemeenten, netbeheerders en bedrijven blijven bepalend. Instrumenten zoals het Gelders Energie-infrastructuurprogramma, pMIEK 2.0 en het vernieuwde Programma Klimaat zijn hiervoor relevant. Warmtenetten, geothermie en aquathermie verbinden het domein Energie direct met de gebouwde omgeving.
Doorkijk naar 2030-2050
Na 2030 verschuift de opgave naar structurele inpassing van een robuust, flexibel en vrijwel fossielvrij energiesysteem. Waterstof, batterijsystemen, demand response, warmteopslag en grootschalige netverzwaring worden dan belangrijker.
De langetermijnvraag is niet alleen hoeveel duurzame energie wordt opgewekt, maar ook hoe opslag, infrastructuur, lokale balans, circulariteit en betaalbaarheid worden georganiseerd. Kernenergie kan in dit tijdpad een rol krijgen, maar wordt in de analyse niet als oplossing voor 2030 beschouwd.
Koolstof binnen het domein Energie
Koolstofvastlegging is binnen Energie niet de kernfunctie. Groene vastlegging kan wel kleinschalig meekoppelen rond zonneparken en aquathermieprojecten, bijvoorbeeld via groene buffers die bijdragen aan biodiversiteit, bodemkwaliteit en lokale leefomgevingskwaliteit.
Technologische koolstofvastlegging is afhankelijk van technologie, energiegebruik, kosten en opslagmogelijkheden. DACCS wordt in de analyse vooral relevant na 2035. Ondergrondse opslag van CO2 geldt binnen Gelderland momenteel niet als kansrijke lokale optie, vanwege het ontbreken van geschikte diepe poreuze gesteentelagen zoals lege gasvelden of zoutformaties. Afvang en gebruik of transport van CO2 kan technisch wel, maar vraagt nader onderzoek naar economische en ruimtelijke haalbaarheid.
Bekijk het koolstofcluster en de Gelderse marktverkenning koolstofvastlegging.
Methode en bronnen
De analyse bouwt voort op de PCSA Gelderland 2021 en de Klimaatkansenkaart Gelderland 2023-2024. De uitstootontwikkeling volgt TTW-emissiedata. Het reductiepotentieel van maatregelen is volgens WTW berekend, geïnspireerd op het Drawdown-raamwerk en vertaald naar de Gelderse context.
Indicatief, om te ordenen. De cijfers ordenen kansen en geven richting aan beleidskeuzes. Aannames, systeemgrenzen en bronverwijzingen staan volledig in de PDF.
Inzichten uit Energie
Citeerbare cijfers, observaties en aanbevelingen uit deze sectoranalyse. Vrij te gebruiken onder CC BY 4.0, met bronvermelding.
Veelgestelde vragen
De energie-momentopname laat zien dat de uitstoot in Gelderland tussen 2021 en 2023 daalde van 2.943,8 naar 2.026,0 kton CO₂-eq. Dat is een daling van ruim 31%. Tegelijk is tot en met 2023 ongeveer 31,2% van het geïdentificeerde reductiepotentieel voor 2030 gerealiseerd.
Zon op dak heeft binnen het domein Energie het grootste reductiepotentieel in het scenario Ambitieus: 1.632 kton CO₂-eq per jaar in 2030. Daarna volgen wind op land met 1.385 kton en zon op land met 1.069 kton.
Netcongestie remt nieuwe opwekprojecten en beïnvloedt ook andere domeinen die willen elektrificeren, zoals industrie, mobiliteit en de gebouwde omgeving. Smart Energy Hubs, cable pooling, lokale opslag en demand response zijn daarom expliciete focuspunten richting 2030.
De uitstootontwikkeling wordt weergegeven volgens TTW: directe emissies binnen de provinciegrenzen. Het reductiepotentieel van oplossingen wordt weergegeven volgens WTW, omdat deze benadering de volledige ketenemissies van bron tot gebruik meeneemt. De methodepagina licht dit verschil apart toe.
Koolstofvastlegging is binnen Energie niet de kernfunctie. Er zijn beperkte groene kansen rond bijvoorbeeld zonneparken en aquathermieprojecten. Technologische opties zoals DACCS zijn vooral relevant na 2035 en lokale geologische opslag van CO₂ geldt in Gelderland momenteel niet als haalbaar.
Verder lezen
Een klimaatactieplan voor een regio?
Van Pareto-analyse naar een concreet, gekwantificeerd actieplan voor provincie, gemeente, keten of bedrijf.
Bekijk de aanpak