Port of Zwolle naar een toekomstbestendige binnenhaven
Een onderzoek naar de duurzame doorontwikkeling van Port of Zwolle: de binnenhavens van Kampen, Zwolle en Meppel. Drie transitiepaden vormen de route naar een logistieke hub voor circulaire en duurzame bedrijvigheid. Uitgevoerd met Stec Groep, Panteia en Defacto.
€2 tot 2,5 miljard waarde, maar de ruimte is op
Port of Zwolle (PoZ) is een goed functionerende binnenhaven met circa 25.000 directe banen en een jaarlijkse toegevoegde waarde van €2,0 tot 2,5 miljard. De terreinen zitten echter vol. Om relevant te blijven moet de haven doorontwikkelen tot haven van de toekomst, langs drie transitiepaden: circulaire en biobased bouw, vergroening van de landbouw en duurzame energie.
Download het rapport (PDF)
Port of Zwolle vandaag
Port of Zwolle is een multifunctionele binnenhaven met een regionale knooppuntfunctie voor de regio Zwolle en Noordoost-Nederland. De haven omvat de havengebieden van Kampen (Zuiderzeehaven, Haatland), Zwolle (Voorst en Hessenpoort) en Meppel (Oevers ABCD). De terreinen liggen centraal in Nederland en zijn goed bereikbaar via diverse waterwegen.
Voedingsmiddelen, veevoeder en landbouwproducten, ruwe mineralen zoals zand en grind, bouwmaterialen en aardolieproducten kenmerken de goederenstromen. Veel gevestigde bedrijven houden zich bezig met op- en overslag, logistiek en productie rondom deze stromen. De terreinen passen goed bij wat die bedrijven nodig hebben, en op diverse terreinen zijn stappen gezet op het vlak van energie, klimaat, circulaire economie en digitalisering. Wel zitten de terreinen inmiddels vol: er is nauwelijks nog grond uitgeefbaar en de leegstand is laag.
Economische waarde
Port of Zwolle voegt flinke waarde toe aan de regio. De onderzochte terreinen zijn goed voor circa 25.000 directe banen en een jaarlijkse toegevoegde waarde van circa €2,0 tot 2,5 miljard. Het belang reikt verder dan de haventerreinen zelf: de havens spelen een belangrijke rol in de speerpuntsectoren van de regio Zwolle, zoals Agri en Food, Kunststoffen en Logistiek. Voor die sectoren vormen de havens een belangrijke schakel in de duurzame aan- en afvoer van goederen.
Wat komt op de haven af
De haven kan niet stilzitten. Er komt veel op af: de omslag naar een circulaire economie, de energietransitie, klimaatadaptatie, de verduurzaming van het goederenvervoer en digitalisering. Ook andere havens met sterke connecties met Port of Zwolle worden hiermee geconfronteerd en werken hard aan hun toekomst. Wil de haven relevantie en positie behouden, dan moet deze doorontwikkelen tot haven van de toekomst.
Drie transitiepaden
Het onderzoek ziet drie kansrijke paden om Port of Zwolle door te ontwikkelen, met logistiek als verbindende rode draad.
| Transitiepad | Wat houdt het in? |
|---|---|
| Circulaire en biobased bouw | Bouwen met natuurlijke en hernieuwbare materialen zoals hout en grassoorten, en hoogwaardig hergebruik van materialen uit de sloop van bestaande gebouwen. Slimmer grondstofgebruik maakt de bouw minder kwetsbaar voor tekorten en grillige prijzen. |
| Vergroening van de landbouw | Een omslag in het voedselsysteem: minder vlees, een kleinere veestapel en meer plantaardige eiwitten. De landbouw levert biobased grondstoffen voor de bouw en werkt aan een duurzame, gezonde en zelfvoorzienende voedselproductie. |
| Duurzame energie | De fossiele sector krimpt. Ruimte voor zon, wind, waterstof en groen gas, voor een duurzaam energienetwerk met opslagfaciliteiten en onderstations, en voor faciliteiten voor duurzaam weg- en watervervoer. |
Logistiek is de verbindende schakel tussen de drie paden, bijvoorbeeld voor de inzameling en het vervoer van secundaire materiaalstromen. Logistiek is onmisbaar voor een haven die de circulaire economie bedient.
De transitie vraagt ruimte
Autonoom is al sprake van vraag naar extra ruimte. Uit recente prognoses volgt dat door economische groei, werkgelegenheid en bedrijfsdynamiek autonoom zo’n 36 tot 72 hectare extra ruimte nodig is tot 2040. Door actieve inzet op de doorontwikkeling komt daar een additionele vraag bij:
- Transitie bij bestaande bedrijven — 40 tot 45 hectare netto.
- Nieuwe bedrijven — 30 tot 35 hectare.
- Energietransitie en klimaatopgaven — geheel afhankelijk van keuzes.
In totaal bedraagt de additionele vraag zo’n 70 tot 80 hectare, nog exclusief de ruimte voor energietransitie en klimaatadaptatie. Ruimte is daarmee een belangrijke sleutel om de transitie vorm te geven, met een diverse mix aan typen ruimte die aansluit bij de verschillende levensfasen van bedrijven. Dat brengt de beoogde uitbreidingslocaties in beeld: De Melmerpolder in Kampen, Oevers S in Meppel en Hessenpoort in Zwolle.
Een signatuur per havengebied
Elk havengebied heeft een eigen rol als vestigingslocatie voor duurzame, circulaire bedrijvigheid. Dat leidt tot kansrijke koppelingen per gebied en transitiepad, en daarmee tot een eigen signatuur per haven binnen Port of Zwolle 2050.
- Kampen — aantrekkelijk voor productiegerelateerde activiteiten rond circulaire en biobased bouw, met kansen om uit te groeien tot waterstof- en groengasknooppunt voor zwaar transport.
- Meppel — een sterke uitgangspositie om zich te ontwikkelen als grondstoffenknooppunt.
- Hessenpoort (Zwolle) — strategisch nabij grootschalige energie-infrastructuur, met kansen voor grootschalige energieopwek en -opslag, en het regionale brandpunt voor grootschalige droge logistiek.
Vergroening van de landbouw raakt alle havengebieden, omdat elk gebied landbouwgerelateerde bedrijvigheid huisvest.
Meer dan bedrijvigheid
Een toekomstbestendige haven is meer dan duurzame, circulaire bedrijfsactiviteiten: het verduurzamen van transport en de inrichting van de ruimte zijn net zo essentieel. Er ligt een opgave voor faciliteiten voor duurzame scheepvaart en smart shipping, met walstroom, laadstations, verwisselbare energiecontainers en tankstations voor duurzame brandstoffen zoals waterstof, synthetische methanol en ammoniak.
Zes gidsprincipes
De transitie is alleen goed vorm te geven bij realisatie van extra planaanbod. Daarbij gelden zes gidsprincipes.
| # | Gidsprincipe |
|---|---|
| 1 | Neem bestaande bedrijven goed mee in de transitie en wees voorbereid op een uitfaseerstrategie voor bedrijven die de stap niet kunnen maken. |
| 2 | Bied voldoende, passende ruimte: voor uitbreidende bedrijven, nieuwe vestigers en schuifruimte om bestaande locaties om te bouwen. |
| 3 | Zorg voor zorgvuldige uitgifte met een strenge selectie aan de poort, en ontwerp kavels en opstallen modulair en demontabel. |
| 4 | Zet innovatieve financiële arrangementen in, zoals een prijsopslag voor nieuwe gronden die in een transformatiefonds vloeit, en benut beschikbare regelingen. |
| 5 | Werk aan sterke profilering, marketing en acquisitie rond het merk: logistieke hub voor circulaire bedrijvigheid. |
| 6 | Zoek bovenregionale samenwerking, omdat de ontwikkellocaties complementair aan elkaar kunnen zijn. |
Methode en partners
Het onderzoek brengt de huidige status van Port of Zwolle in beeld, verkent wat op de haven afkomt, werkt drie kansrijke transitiepaden uit en vertaalt deze naar de impact op de ruimtevraag en een signatuur per havengebied. Het rapport is opgesteld door een consortium van Stec Groep, New Economy, Panteia en Defacto.
Deze verkenning vertaalt de circulaire en energietransitie naar een concrete ruimtelijk-economische strategie voor een binnenhaven. Lees ook de verkenning naar een circulair grondstoffencluster en de analyse van urban mining van bouw- en sloopafval.
Hoe te citeren
Stec Groep, New Economy, Panteia en Defacto (2022). Onderzoeksrapport: duurzame havenontwikkeling Port of Zwolle. Beschikbaar via neweconomy.eco.
Download het rapport
- Duurzame havenontwikkeling Port of Zwolle (PDF)Het volledige onderzoeksrapport met de status van de haven, de drie transitiepaden, de impact op de ruimtevraag en de zes gidsprincipes. Download het rapport (PDF)
Kerncijfers en lessen
De belangrijkste cijfers en inzichten uit het onderzoek naar de duurzame doorontwikkeling van Port of Zwolle. Elk inzicht verwijst naar de onderliggende analyse.
Veelgestelde vragen
Port of Zwolle is een multifunctionele binnenhaven met een regionale knooppuntfunctie voor de regio Zwolle en Noordoost-Nederland. De haven omvat de havengebieden van Kampen, Zwolle en Meppel.
Circulaire en biobased bouw, vergroening van de landbouw en duurzame energie. Logistiek vormt de verbindende rode draad tussen deze drie paden.
Naast een autonome vraag van 36 tot 72 hectare tot 2040 ontstaat een additionele vraag van zo’n 70 tot 80 hectare door de transitie, nog exclusief de ruimte voor energietransitie en klimaatadaptatie.
De onderzochte terreinen zijn goed voor circa 25.000 directe banen en een jaarlijkse toegevoegde waarde van circa €2,0 tot 2,5 miljard, met een belangrijke rol in de sectoren Agri en Food, Kunststoffen en Logistiek.
Het onderzoek is uitgevoerd door een consortium van Stec Groep, New Economy, Panteia en Defacto, opgeleverd in april 2022.
Verder lezen
Circulaire strategie voor haven, regio of bedrijventerrein
Van transitieopgave naar concrete ruimtelijk-economische strategie. New Economy verkent circulaire en duurzame transitiepaden, businesscases en ruimtevraag voor havens, regio’s en bedrijventerreinen.
Plan een gesprek