Doelentraject circulaire consumptiegoederen
Ondersteuning van het doelentraject van de Transitieagenda Consumptiegoederen: van een impactanalyse van vijf productgroepen tot circulariteitsdoelen op een tijdslijn naar 2030. New Economy leverde de clusterindeling op impact, de beleidsanalyse, de impactanalyse en de doelen in de tijd.
Vijf productgroepen, doelen op een tijdslijn naar 2030
Vanuit de PBL Policy brief over mogelijke doelen voor een circulaire economie zijn voor vijf productgroepen circulariteitsdoelen geformuleerd: elektrische apparaten, verpakkingen, chemische producten, textiel en meubels. De clusterindeling is gemaakt op basis van impact op klimaat, milieu, biodiversiteit en leveringszekerheid, in twee werksessies met stakeholders uit beleid, wetenschap en het bedrijfsleven.
Download het rapport (PDF)
Van Policy brief naar doelen
Op 14 juli 2021 is de PBL Policy brief over mogelijke doelen voor een circulaire economie aangeboden aan de Tweede Kamer. Met deze concretisering van doelen wordt vanuit de vijf transitieagenda’s een volgende stap gezet richting de doelstelling voor 2030. In het doelentraject van de Transitieagenda Consumptiegoederen zijn voor vijf productgroepen doelen geformuleerd.
De Transitieagenda Consumptiegoederen vroeg New Economy om ondersteuning bij de uitvoering van dit doelentraject. Die ondersteuning richtte zich op de clusterindeling op basis van impact, de beleidsanalyse, de impactanalyse en de doelen in de tijd. Dit document betreft een extra doorrekening, als aanvulling op de eerdere versie.
Het proces
Het doelentraject doorliep van november tot maart een vaste reeks stappen. Een impactanalyse bracht in beeld waar de meeste impact zit, gevolgd door de clusterindeling per productgroep en een beleidsanalyse van bestaande doelen voor 2025-2030. In een eerste werksessie zijn prestatiedoelen geïnventariseerd, waarna een gap-analyse liet zien waar wel impact is maar nog geen beleid. Daarna zijn doelen geformuleerd en in een tweede werksessie geverifieerd, aangevuld en op een tijdslijn van 2022 tot 2030 gezet, resulterend in roadmaps met effect-, circulariteits- en prestatiedoelen.
Vijf productgroepen
Voor de Transitieagenda Consumptiegoederen zijn vijf productgroepen geselecteerd. Binnen elke groep is een verdeling in clusters gemaakt op basis van de huishoudelijke bestedingen uit de meest recente CBS-data, omdat er een correlatie bestaat tussen uitgaven en impact op klimaat, milieu en biodiversiteit.
| Productgroep | Voorbeelden van clusters |
|---|---|
| Elektrische apparaten | gemotoriseerd gereedschap, groot en klein huishoudelijke apparatuur, high-tech en communicatie, lampen, speelgoed en sport |
| Verpakkingen en verbruiksartikelen | papier en karton, metalen, glas, hout, kunststof, luiers en hygiëne, verbruiksmateriaal |
| Chemische producten | reinigings- en beschermingsmiddelen, verf, verzorgingsmiddelen |
| Textiel | kleding, beddengoed, meubelstoffen en gordijnen, huishoudtextiel, schoenen, tapijten |
| Meubels | zitmeubelen, tafels en kasten, bedden en toebehoren, overige meubels |
De kwantitatieve clusterindeling volgt de huishoudelijke uitgaven; de kwalitatieve clusterindeling gebruikt de HS-codering voor een specifiekere indeling, zoals bij meubels en textiel.
De impactanalyse
De kwantitatieve impactanalyse gebruikt de EAP-database, een combinatie van een Nederlands milieu-input-outputmodel en levenscyclusanalyses, ontwikkeld door PBL en de Rijksuniversiteit Groningen. Door deze te koppelen aan de huishoudelijke bestedingen van het CBS ontstaat een beeld van de daadwerkelijke impact van consumptiegoederen die in Nederland worden gebruikt. Voor de elektrische apparaten is ook de gebruiksfase meegenomen via het energieverbruik.
De impactcategorieën zijn omgerekend naar ecokosten met de methode van de Nationale Milieu Database, en geclusterd naar klimaat (broeikasgassen), milieu (verzuring), biodiversiteit (landgebruik), gezondheid (fotochemische smog) en grondstoffenschaarste (abiotische uitputting). Uitgaven van bedrijven en overheid worden door het CBS niet als consumptie geregistreerd en zijn geëxtrapoleerd vanuit de huishoudelijke uitgaven; met een factor van 0,415 blijkt dat ongeveer 30% van de consumptiegoederen wordt verbruikt door bedrijven en overheid. Een aanvullende kwalitatieve analyse beoordeelt de clusters met een stoplichtmodel op milieu, biodiversiteit en leveringszekerheid.
Voorbeeld elektrische apparaten
Binnen de elektrische apparaten zijn high-tech en communicatie en de grote huishoudelijke apparatuur de grootste bron van broeikasgassen.
| Cluster | Klimaatimpact (Mt CO₂-eq per jaar) |
|---|---|
| High-tech en communicatie | 7,5 |
| Groot huishoudelijke apparatuur | 6,2 |
| Klein huishoudelijke apparatuur | 2,5 |
| Lampen | 2,1 |
Het beleid voor deze groep loopt langs de RoHS-richtlijn, ecodesign en energielabels, de WEEE-richtlijn, de uitgebreide producentenverantwoordelijkheid voor e-waste, het Grondstoffenakkoord met 50% minder abiotische grondstoffen, Fit for 55 met 55% emissiereductie en de Circular Electronics Roadmap, met mijlpalen in 2023, 2025 en 2030.
Beleidsanalyse en gap
De beleidsanalyse is uitgevoerd via deskresearch, aangescherpt door experts tijdens de werksessies. Alleen beleidsdoelen gericht op circulariteitsstrategieën voor de periode 2022-2030, op sector-, nationaal of EU-niveau, zijn meegenomen. Reeds ingevoerde doelen waarvan de impact al heeft plaatsgevonden, en conceptvoorstellen die nog niet in werking zijn, vallen buiten de analyse. De gap-analyse legt vervolgens bloot waar wel impact is, maar nog geen beleid, en vormt zo de basis voor nieuwe circulariteitsdoelen.
Doelen in de tijd
De effect-, circulariteits- en prestatiedoelen zijn per productgroep op een tijdslijn van 2022 tot 2030 gezet, geïnspireerd op het PBL-raamwerk voor doelen en monitoring van de circulaire economie. De prestatiedoelen zijn in de eerste werksessie geïnventariseerd en in de tweede geverifieerd en aangescherpt, zodat per productgroep een roadmap ontstaat die laat zien welke doelen waarop gericht zijn.
Observaties en aanbevelingen
Het proces leverde lessen op over data, methode en definities. Voor een betrouwbare monitoring is een consistente methode nodig om data jaarlijks te verzamelen en impacts op klimaat, milieu en leveringszekerheid te bepalen, en om dubbeltelling met andere transitieagenda’s te voorkomen. Daarbij hoort een gedeelde definitieset met alle transitieagenda’s, ministeries en kennisteams, en een verdiepende analyse op cluster- of productniveau om specifiekere doelen te formuleren.
Uit de werksessies kwamen gedeelde aandachtsgebieden naar voren: verdiepende analyses van secundaire voorraden en deelplatforms om de levensduur van producten te verlengen, betere kennis en monitoring, een cultuurverandering rond reparatie, refurbishen en het tegengaan van fast fashion, experimenteerruimte en risicokapitaal voor klimaatpositieve innovaties, en een true price die producten met een lagere of positieve impact aantrekkelijker maakt. Deze thema’s lenen zich goed voor dwarsdoorsnijdende aanpakken en icoonprojecten.
Methode en rol
New Economy ondersteunde de Transitieagenda Consumptiegoederen met de clusterindeling op impact, de beleidsanalyse, de kwantitatieve impactanalyse via de EAP-database en de doelen in de tijd. De impacts zijn omgerekend naar ecokosten met de methode van de Nationale Milieu Database; de kwalitatieve beoordeling gebruikt onder meer de grondstoffenscanner en Idemat.
Lees ook de verkenning naar circulaire bedrijventerreinen in Groningen en de analyse van urban mining van bouw- en sloopafval.
Hoe te citeren
New Economy (2022). Eindoplevering doelentraject Transitieagenda Consumptiegoederen: extra doorrekening. Beschikbaar via neweconomy.eco.
Download het rapport
- Doelentraject Transitieagenda Consumptiegoederen (PDF)De eindoplevering met de clusterindeling, de impactanalyse, de beleidsanalyse, de doelen in de tijd en de observaties en aanbevelingen. Download het rapport (PDF)
Kerncijfers en lessen
De belangrijkste cijfers en inzichten uit het doelentraject van de Transitieagenda Consumptiegoederen. Elk inzicht verwijst naar de onderliggende analyse.
Veelgestelde vragen
Het traject formuleert circulariteitsdoelen voor vijf productgroepen, op basis van een impactanalyse en werksessies met stakeholders. New Economy leverde de clusterindeling, de beleidsanalyse, de impactanalyse en de doelen in de tijd.
Elektrische apparaten, verpakkingen en verbruiksartikelen, chemische producten, textiel en meubels. Elke groep is verdeeld in clusters op basis van huishoudelijke bestedingen en impact.
Met de EAP-database, een Nederlands milieu-input-outputmodel met levenscyclusanalyses van PBL en de RUG, gekoppeld aan de huishoudelijke bestedingen van het CBS. De impacts zijn omgerekend naar ecokosten en geclusterd naar klimaat, milieu, biodiversiteit, gezondheid en grondstoffenschaarste.
Met een geëxtrapoleerde factor van 0,415 blijkt dat ongeveer 30% van de consumptiegoederen wordt verbruikt door bedrijven en overheid, naast het verbruik door huishoudens.
Een consistente, jaarlijks geactualiseerde datamethode is nodig om de voortgang van absolute en procentuele doelen te kunnen meten en bijsturen, met een gedeelde definitieset over alle transitieagenda’s.
Verder lezen
Van impact naar circulaire doelen en beleid
Van impactanalyse naar onderbouwde doelen op een tijdslijn. New Economy brengt de klimaat-, milieu- en grondstofimpact van sectoren en productgroepen in kaart en vertaalt deze naar circulariteitsdoelen en beleid.
Plan een gesprek