Mobiliteit in de Gelderse klimaatmomentopname
De sector Mobiliteit is de scherpste waarschuwingssector in de Momentopname & Reflectie 2025. De uitstoot stijgt van 4.473,3 kton CO₂-eq in 2021 naar 4.593,3 kton CO₂-eq in 2023, terwijl circa 0% van het geïdentificeerde reductiepotentieel is benut. Deze pagina laat zien waar de resterende kloof zit en welke oplossingen richting 2030 de grootste hefboom vormen.
Download de sectoranalyse Terug naar het overzicht
Mobiliteit loopt achter op het klimaatpad
De Klimaatkansenkaart Gelderland 2023-2024 blijft de plan- en potentielaag. Deze 2025-sectorpagina voegt de voortgangslaag toe: gerealiseerde emissieontwikkeling, tractie bij maatregelen en resterende opgave richting 2030.
De grootste reductiekans ligt bij emissieloze voertuigen. ZE-zones, slimmer vervoer en fietsen zijn aanvullend nodig om niet alleen voertuigen te elektrificeren, maar ook het aantal fossiele kilometers, logistieke bewegingen en autoverplaatsingen structureel terug te brengen.
Publicatie maart 2025, data t/m 2022-2023
De analyse is gebaseerd op emissiedata tot en met 2022 en 2023. Registratiedata loopt enkele jaren achter op het publicatiemoment, waardoor een uitgave altijd de meest recente, volledig beschikbare datajaren gebruikt. Deze momentopname reflecteert op de Klimaatkansenkaart Gelderland 2023-2024, die is gebaseerd op data tot en met 2021.
De 2025-publicatie vervangt de eerdere Klimaatkansenkaart niet. De Klimaatkansenkaart Gelderland 2023-2024 blijft de plan- en potentielaag. De Momentopname & Reflectie 2025 voegt een voortgangslaag toe: realisatie, tractie, resterende kloof en aandachtspunten richting 2030.
TTW voor uitstoot, WTW voor reductiepotentieel
- Uitstoot
- Directe emissies binnen de provinciegrenzen, volgens TTW: Tank-to-Wheel. Hoofdbron: emissieregistratie.nl.
- Reductiepotentieel
- Volledige ketenemissies, volgens WTW: Well-to-Wheel. Dit omvat emissies van bron tot gebruik.
- Verschil
- WTW ligt circa 5 tot 10% hoger dan TTW. Voor Gelderland is dat circa 9% in het raming-scenario en circa 5% in het ambitieus scenario.
- Dubbeltelling
- Dubbeltelling wordt vermeden. Alleen gerealiseerde maatregelen tellen als oplossing.
- Verdieping
- Bekijk de methodepagina TTW versus WTW.
Sectorprofiel mobiliteit
Mobiliteit omvat personenverkeer, bestelverkeer, vrachtverkeer en mobiele werktuigen. Binnen de Gelderse klimaatopgave vormt deze sector een grote uitvoeringsopgave, omdat de uitstoot nog stijgt terwijl het resterende reductiepotentieel vrijwel volledig openstaat.
Het grootste deel van de emissies komt uit wegverkeer met uitlaatgassen: personenauto’s, bestelbusjes en vrachtwagens. Mobiele werktuigen vormen daarnaast een relevante tweede bron. De opgave ligt daarmee bij elektrificatie, logistieke emissiereductie, laadinfra, modal shift en minder fossiele autokilometers.
Kerninzicht. Mobiliteit is de enige grote sector in de momentopname waar de uitstoot nog stijgt. De reductiekans is groot, maar de realisatie blijft achter.
Emissie ontwikkeling 2021-2023
De mobiliteitsuitstoot stijgt van 4.473,3 kton CO₂-eq in 2021 naar 4.593,3 kton CO₂-eq in 2023. Dat is een toename van circa 120 kton CO₂-eq, oftewel ongeveer 2,7%.
Deze stijging maakt de sector afwijkend ten opzichte van domeinen waar al duidelijke emissiedaling zichtbaar is, zoals energie en gebouwde omgeving. In Mobiliteit blijft de uitvoeringsopgave richting 2030 daardoor vrijwel volledig aanwezig.
| Indicator | Waarde | Duiding |
|---|---|---|
| Uitstoot 2021 | 4.473,3 kton CO₂-eq | TTW-emissieregistratie binnen provinciegrenzen. |
| Uitstoot 2023 | 4.593,3 kton CO₂-eq | Meest recente volledig beschikbare data in deze momentopname. |
| Ontwikkeling | +2,7% | Circa 120 kton CO₂-eq extra uitstoot. |
| Benut reductiepotentieel | circa 0% | Praktisch het volledige 2030-potentieel resteert. |
Vier oplossingen richting 2030
Voor Mobiliteit zijn vier oplossingen geanalyseerd. Samen tellen zij op tot 536 kton CO₂-eq reductiepotentieel in de raming en 2.549 kton CO₂-eq in het ambitieuze scenario.
Emissieloze voertuigen
Emissieloze voertuigen vormen de grootste mobiliteitsoplossing. De maatregel betreft de versnelling van batterij-elektrische en andere emissieloze voertuigen voor personenverkeer, bestelverkeer, vracht en mobiele werktuigen.
Zero-emissiezones
ZE-zones sturen op emissievrije stadslogistiek en versnellen de omslag naar schonere bestel- en vrachtbewegingen. Voor Gelderland zijn onder meer Arnhem, Nijmegen, Ede en Apeldoorn relevant als stedelijke knooppunten.
Slimmer vervoer
Slimmer vervoer richt zich op minder, schonere en beter georganiseerde verplaatsingen. Denk aan deelmobiliteit, mobiliteitshubs, MaaS, werkgeversaanpak, logistieke bundeling en verschuiving naar andere modaliteiten.
Fietsen
Fietsen is de kleinste oplossing in ktonnen, maar heeft brede nevenwaarde: gezondheid, ruimtebesparing, bereikbaarheid en lagere parkeerdruk. Het programma Slim & Schoon Onderweg laat tractie zien: het bereik groeide van circa 61.000 naar 105.000 personen en in 2023 werden meer dan 15.000 autoreizen vermeden.
| Oplossing | Raming 2030 | Ambitieus 2030 | Rol in de transitie |
|---|---|---|---|
| Emissieloze voertuigen | 253 kton | 1.386 kton | Grootste reductiehefboom. |
| ZE-zones | 152 kton | 608 kton | Versnelling van emissievrije stadslogistiek. |
| Slimmer vervoer | 100 kton | 500 kton | Minder kilometers en betere modaliteitskeuze. |
| Fietsen | 31 kton | 55 kton | Gezonde en ruimte-efficiënte mobiliteit. |
| Totaal | 536 kton | 2.549 kton | Volledig resterende uitvoeringsopgave. |
Wat gaat goed en wat blijft achter
Fietsstimulering en deelmobiliteit
Deelmobiliteit, fietsstimulering en werkgeversprogramma’s laten zien dat gedrags- en modaliteitsmaatregelen schaal kunnen krijgen. Slim & Schoon Onderweg is daarbij het meest concrete lichtpunt binnen de sector.
Autoverkeer en elektrificatie
Autoverkeer stijgt nog, elektrificatie verloopt te traag en ZE-zones staan vooral in de startblokken. De modal shift blijft achter bij wat nodig is om het ambitieuze scenario richting 2030 haalbaar te maken.
De sector laat daarmee een dubbel beeld zien. Er zijn programma’s en beleidsinstrumenten aanwezig, maar het totale effect is nog onvoldoende zichtbaar in de emissieregistratie. De komende jaren zijn bepalend voor de vraag of Mobiliteit alsnog richting het klimaatpad beweegt.
Focus voor 2025-2030
De belangrijkste focus ligt bij versnelling van elektrificatie, met nadruk op personenauto’s, bestelwagens, vrachtverkeer en mobiele werktuigen. Laadinfra, netcapaciteit en slimme laadsturing zijn daarbij randvoorwaarden.
Daarnaast vraagt de mobiliteitstransitie om ruimtelijke en organisatorische maatregelen: ZE-zones, mobiliteitshubs, logistieke bundeling, werkgeversaanpak, fietsverbindingen en MaaS. De grootste winst ontstaat wanneer voertuigtechniek en minder voertuigkilometers gelijktijdig worden gestuurd.
Prioriteit richting 2030. Elektrificatie levert de grootste directe reductie, maar ZE-zones, slimmer vervoer en fietsen zijn nodig om het systeem structureel minder fossiel, minder auto-afhankelijk en ruimte-efficiënter te maken.
Doorkijk richting 2030-2050
Na 2030 verschuift de opgave van technische vervanging naar systeemverandering. Een klimaatneutraal mobiliteitssysteem vraagt om emissievrije voertuigen, gedeelde mobiliteit, sterke fiets- en OV-netwerken, compacte ruimtelijke ontwikkeling en logistiek die minder ritten nodig heeft.
Richting 2050 wordt Mobiliteit niet alleen beoordeeld op voertuiguitstoot, maar ook op materiaalgebruik, ruimtegebruik, gezondheid en bereikbaarheid. Daarmee groeit het belang van integrale mobiliteitsplanning en koppeling met energie, gebouwde omgeving en economie.
Methode en bronnen
De uitstootontwikkeling volgt de TTW-registratie van directe emissies binnen Gelderland. Het reductiepotentieel per oplossing volgt de WTW-benadering, zodat keteneffecten van energiedragers en voertuigen worden meegenomen. De volledige methodologische toelichting staat op de methodepagina TTW versus WTW.
De cijfers in deze pagina komen uit de sectoranalyse Mobiliteit van de Momentopname & Reflectie 2025 en de gedeelde feitenbasis van de Gelderland-publicatie. De cijfers ordenen kansen en voortgang. Zij zijn bedoeld voor strategische prioritering en vormen geen projectspecifieke garantie.
Inzichten uit Mobiliteit
Citeerbare cijfers, observaties en aanbevelingen uit deze sectoranalyse. Vrij te gebruiken onder CC BY 4.0, met bronvermelding.
Verder lezen
Van momentopname naar uitvoering
Een klimaatneutraal mobiliteitssysteem vraagt om elektrificatie, minder fossiele kilometers, sterke fietsverbindingen, ZE-zones en slimme logistiek in samenhang.
Bekijk de aanpakDe momentopname laat zien dat Mobiliteit in Gelderland nog niet op koers ligt. De uitstoot stijgt van 4.473,3 kton CO₂-eq in 2021 naar 4.593,3 kton CO₂-eq in 2023 en circa 0% van het 2030-reductiepotentieel is benut.
Emissieloze voertuigen vormen de grootste oplossing binnen Mobiliteit, met 253 kton CO₂-eq reductiepotentieel in de raming en 1.386 kton CO₂-eq in het ambitieuze scenario.
Uitstoot wordt geregistreerd als TTW: directe emissies binnen de provinciegrenzen. Reductiepotentieel wordt berekend als WTW: de volledige ketenemissies van bron tot gebruik. Dit maakt historische uitstoot en oplossingspotentieel methodisch transparant.
Fietsen en slimmer vervoer leveren minder ktonnen dan emissieloze voertuigen, maar zijn belangrijk voor minder autokilometers, gezondheid, bereikbaarheid en ruimtegebruik. Slim & Schoon Onderweg groeide van circa 61.000 naar 105.000 bereikte personen en realiseerde meer dan 15.000 vermeden autoreizen in 2023.