Landbouw en landgebruik in de Gelderse klimaatkansenkaart
Voor het domein landbouw en landgebruik zijn zes oplossingen verkend: bosaanplant en bosbeweiding, voertransitie, voedselverspilling tegengaan, plantaardig dieet, mestvergisters en groengas, en regeneratieve landbouw. Gezamenlijk realiseren deze oplossingen een reductie tussen 305 en 1.025 kton CO₂-eq in 2030, plus een aanvullende vastlegging tussen 19 en 107 kton. Onderdeel van de Klimaatkansenkaart Gelderland en de dienst Climate Action Recap.
Kansen in landbouw en landgebruik
Bij de landbouw zijn er kansen voor transformatie naar een toekomstbestendig landbouwsysteem, en het toevoegen van natuur (10.000 hectare) waarbij efficiëntie wordt gecombineerd met regeneratieve praktijken, het maximaal verminderen van voedselverspilling, en het vervangen van veehouderij door bijvoorbeeld lucratieve vezelteelten. Hiermee wordt niet alleen CO₂-uitstoot voorkomen, maar worden ook fundamentele problemen met biodiversiteit, water en stikstof opgelost.
Over deze sectoranalyse
- Opgesteld voor
- Provincie Gelderland.
- Onderdeel van
- De Klimaatkansenkaart Gelderland (vijf sectoren).
- De vraag
- Welke klimaatoplossingen reduceren de uitstoot van landbouw en landgebruik in Gelderland tot en met 2030, en hoeveel CO₂ kan de sector vastleggen?
- Methode
- De Drawdown-methodiek, toegepast op de landbouw en landgebruik-emissies in Gelderland.
- Meest opmerkelijke resultaat
- In het regeneratieve scenario levert regeneratieve landbouw het grootste extra potentieel: de vervanging van veehouderij door nieuwe verdienmodellen draagt bij aan 911 kton CO₂-eq reductie per jaar, en brengt het additionele domeintotaal op 592 kton reductie en 140 kton vastlegging bovenop het scenario Ambitieus.
De opgave in landbouw en landgebruik
Ongeveer 18% van de totale wereldwijde broeikasgasemissies worden toegeschreven aan de landbouw en het gebruik van land. In de provincie Gelderland bestaat circa 45% van het oppervlak uit landbouwgrond, waardoor er veel potentie is voor verandering, ten gunste van broeikasgasreductie en -vastlegging.
De provincie Gelderland staat voor de uitdaging om 55% van alle broeikasgassen (CO₂-equivalenten) te reduceren ten opzichte van het basisjaar 1990: van 23,6 Mton CO₂-eq in 1990 naar 10,6 Mton in 2030. De huidige emissie bedraagt 18,1 Mton CO₂-eq. Binnen het domein landbouw en landgebruik is sinds 1990 een dalende trend zichtbaar, met een groot deel van de reductie afkomstig uit de melkveehouderij.
Reductie versus vastlegging. Reductie voorkomt dat broeikasgassen ontstaan of vrijkomen. Vastlegging haalt CO₂ uit de lucht en slaat die langdurig op in bodem, biomassa of langlevende materialen. Sommige oplossingen doen beide.
De oplossingen op een rij
In het scenario Raming zijn alle verwachte emissiereducties opgenomen die ofwel door actief beleid gehaald kunnen worden, of door recente marktontwikkelingen haalbaar lijken. In het scenario Ambitieus zijn hier extra ambities aan toegevoegd. De klimaatoplossingen met de meeste potentie zijn mestvergisting en groen gas, plantaardig dieet en voertransitie; deze oplossingen zetten zich met name in op een efficiënter voedselsysteem. Onder de overzichtstabel volgt per oplossing een toelichting.
| Oplossing | Reductie (kton, 2030) | Vastlegging (kton, 2030) | Toelichting |
|---|---|---|---|
| Mestvergisting en groen gas | Raming 109, Ambitieus 327 | – | Gemiddeld jaarlijks 3 tot 10 vergistinstallaties; in 2030 in totaal circa 22 tot 66 installaties. In het regeneratieve scenario daalt dit potentieel met 163 kton door een verschuiving in landgebruik. |
| Plantaardig dieet | Raming 30, Ambitieus 319 | – | Het aantal landbouwhuisdieren in Gelderland neemt tot en met 2030 af met circa 46%; de vleesconsumptie daalt, berekend volgens de EAT-Lancet-voorschriften. |
| Voertransitie | Raming 112, Ambitieus 305 | – | Voedingssupplementen die de methaanuitstoot van koeien verkleinen, gevoerd aan circa 30% tot 55% van de koeien in Gelderland in 2030. In het regeneratieve scenario daalt dit potentieel met 153 kton. |
| Bosaanplant | – | Raming 17, Ambitieus 100 | In het scenario Ambitieus wordt 10.000 hectare nieuw bos in 2030 gerealiseerd, als natuurbos of voor bosbeweiding. Het regeneratieve scenario voegt 125 kton extra vastlegging toe. |
| Voedselverspilling tegengaan | Raming 53, Ambitieus 72 | – | Voedselverspilling daalt van 33,1 kg per persoon per jaar (2022) naar 24,6 tot 21,7 kg in 2030. Laaghangend fruit met relatief lage kosten per kton CO₂. |
| Regeneratieve landbouw | Raming 0,6, Ambitieus 1,5 | Raming 1,6, Ambitieus 6,5 | Het areaal groeit naar 18.944 hectare in 2030 (10.838 hectare meer). In het regeneratieve scenario draagt de vervanging van veehouderij door nieuwe verdienmodellen bij aan 911 kton CO₂-eq reductie per jaar, het grootste extra potentieel binnen de sector. |
Mestvergisting en groen gas
Mestvergisting en groen gas heeft binnen het efficiëntere voedselsysteem het grootste reductiepotentieel: 109 kton CO₂-eq in het scenario Raming en 327 kton in Ambitieus in 2030. Daarvoor komen er gemiddeld 3 tot 10 vergistinstallaties per jaar bij, in totaal circa 22 tot 66 installaties in 2030, met een verwerkingscapaciteit die in Ambitieus oploopt tot 2,75 miljoen ton.
Met meer mestvergisting en groengas levert de Gelderse landbouw nieuwe brandstoffen voor de energietransitie. Juridische vraagstukken rond vergunningen en fraude bij vergistingsinstallaties vragen aandacht om de oplossing levensvatbaar te houden. In het regeneratieve scenario daalt dit potentieel met 163 kton door een verschuiving in landgebruik richting minder vee.
Plantaardig dieet
De overgang naar een meer plantaardig dieet levert 30 kton CO₂-eq reductie in het scenario Raming en 319 kton in Ambitieus. In Ambitieus daalt het aantal landbouwhuisdieren in Gelderland tot 2030 met circa 46%, berekend op basis van een verminderde vleesconsumptie volgens de EAT-Lancet-voorschriften.
De overgang biedt kansen voor eenjarige en meerjarige akkerbouw zoals voedselbossen en strokenteelt; er zijn eerder meer dan minder boeren nodig. Lokale ketens kunnen de vraag naar biologische en regeneratieve producten versterken, wat de gezondheid verhoogt en sociale verbanden versterkt.
Voertransitie
Voertransitie verlaagt de uitstoot van vee via voedingssupplementen die de methaanuitstoot van koeien verkleinen: 112 kton CO₂-eq reductie in het scenario Raming en 305 kton in Ambitieus. In 2030 krijgt 30% tot 55% van de koeien in Gelderland deze supplementen, wat neerkomt op 350 tot 468 ton supplement per jaar.
In het regeneratieve scenario daalt dit potentieel met 153 kton doordat er minder runderen zijn.
Bosaanplant en bosbeweiding
Bosaanplant legt koolstof vast: 17 kton CO₂-eq in het scenario Raming en 100 kton in Ambitieus. In Ambitieus wordt tot 2030 10.000 hectare nieuw bos aangelegd, als natuurbos of voor bosbeweiding, oplopend van circa 2.800 hectare in 2025 naar 7.000 hectare in 2028.
Bosaanplant legt niet alleen koolstof vast, maar versterkt tegelijk biodiversiteit en het ecosysteem. In het regeneratieve scenario komt 125 kton extra vastlegging bij. Heggen in plaats van hekken hebben daarbij een sterk positief effect op biodiversiteit.
Voedselverspilling tegengaan
Het tegengaan van voedselverspilling levert 53 kton CO₂-eq reductie in het scenario Raming en 72 kton in Ambitieus, en is laaghangend fruit met relatief lage kosten per kton CO₂. De voedselverspilling daalt van 33,1 kg per persoon per jaar in 2022 naar 24,6 kg in Raming en 21,7 kg in Ambitieus in 2030.
Regeneratieve landbouw
Regeneratieve landbouw heeft in de scenario’s Raming en Ambitieus een bescheiden direct potentieel (0,6 tot 1,5 kton reductie en 1,6 tot 6,5 kton vastlegging), maar wordt doorslaggevend in het regeneratieve scenario. Het areaal groeit naar 18.944 hectare in 2030, een toename van 10.838 hectare.
Vezelgewassen zoals vlas, hennep en olifantengras leveren biobased bouwmaterialen voor de industrie en de gebouwde omgeving, structureel en als isolatie; boeren worden zo grondstoffenleveranciers voor de circulaire economie. Regeneratieve en natuurinclusieve landbouw vraagt zorgvuldig bedrijfsmanagement en zorgvuldiger omgang met bodem en land.
Grootste extra potentieel. De vervanging van veehouderij door nieuwe verdienmodellen draagt in het regeneratieve scenario bij aan 911 kton CO₂-eq reductie per jaar, het grootste extra potentieel binnen de sector.
Drie scenario’s
De analyse rekent drie scenario’s door. Raming bevat de reducties die met huidig beleid of recente marktontwikkelingen haalbaar lijken. Ambitieus voegt extra ambities toe, bijvoorbeeld een versnelling van bestaand beleid. Regeneratief zet daarbovenop extra stappen in de landbouw richting groene bouwmaterialen uit gewassen en een vermindering van de veestapel.
Raming
Reductie 305 kton, vastlegging 19 kton CO₂-eq in 2030. Bevat alle verwachte reducties die door actief beleid of recente marktontwikkelingen haalbaar lijken.
Ambitieus
Reductie 1.025 kton, vastlegging 107 kton CO₂-eq in 2030. Voegt extra ambities toe, bijvoorbeeld een versnelling van huidig beleid.
Regeneratief
Additioneel 592 kton reductie en 140 kton vastlegging bovenop Ambitieus, gedreven door regeneratieve landbouw (+908 kton) en bosaanplant (+125 kton vastlegging).
Methode en bronnen
De analyse volgt de Drawdown-methodiek (Project Drawdown), toegepast op de Gelderse landbouw en landgebruik-emissies. Reductie- en vastleggingspotentieel zijn per oplossing doorgerekend in de scenario’s Raming, Ambitieus en Regeneratief, op basis van openbare datasets, sectorkengetallen en het Gelderse klimaatbeleid. De volledige aannames, systeemgrenzen en bronverwijzingen staan in de PDF.
Indicatief, om te ordenen. De cijfers ordenen kansen en zijn geen projectspecifieke garanties. Vrij te gebruiken onder CC BY 4.0, met bronvermelding.
Inzichten uit de analyse
Citeerbare cijfers, inzichten en aanbevelingen uit deze sectoranalyse.
Wat onze projecten opleveren
Cijfers, conclusies en aanbevelingen uit eerder werk.
Zorg voor budget ook voor uitvoering en steun koplopers en organisaties die in de praktijk […]
Stel ketenregisseurs aan vanuit de provincie om kleinere initiatieven te vinden, verbindingen te leggen en […]
Creëer een lokale consumptiestrategie en ontwikkel langdurige circulaire ketens met retailers, horeca, aannemers en afnemers.
Stuur voor vastlegging in landbouwbodems op de samenhang tussen maatregelen door de toename van bodemleven […]
Het transitiebeeld toont boeren als makers en beheerders van een productielandschap met natuur, voedselbossen en […]
Ondersteun innovatieve koplopers in de nieuwe eiwitproductie, in zowel productie als verwerking.
De grondstoffen voor precisiefermentatie zijn suikerrijke gewassen, te verbouwen op gronden waar nu raaigras voor […]
Doordat het rijk CO₂-vastlegging gaat belonen, kunnen boeren snel nieuwe verdienmodellen realiseren.
Veelgestelde vragen
Voor landbouw en landgebruik in Gelderland zijn zes oplossingen verkend: mestvergisting en groen gas, plantaardig dieet, voertransitie, bosaanplant, voedselverspilling tegengaan en regeneratieve landbouw. De sector biedt grote potentie om koolstof vast te leggen in de bodem en grondstoffen voor hernieuwbare materialen te produceren, zoals biobased bouwmaterialen uit vezelgewassen.
Gezamenlijk hebben de zes oplossingen een potentie van 305 kton CO₂-eq reductie en 19 kton vastlegging in het scenario Raming, oplopend tot 1.025 kton reductie en 107 kton vastlegging in het scenario Ambitieus. Het regeneratieve scenario voegt daar nog eens 592 kton reductie en 140 kton vastlegging aan toe.
Reductie voorkomt dat broeikasgassen ontstaan of vrijkomen. Vastlegging haalt CO₂ uit de lucht en slaat die langdurig op in bodem, biomassa of langlevende materialen. Sommige oplossingen doen beide.
Deze sectoranalyse is onderdeel van de Klimaatkansenkaart Gelderland, die vijf sectoren naast elkaar zet: energie, gebouwde omgeving, landbouw en landgebruik, mobiliteit en industrie.
Verder lezen
Een klimaatkansenkaart op maat?
Van analyse naar een concreet, gekwantificeerd actieplan voor een provincie, gemeente, keten of bedrijf.
Bekijk de aanpak
Dutch 
English