Impactanalyse gezonde en toegankelijke voedselomgeving – Mensa Mensa

Impactanalyse gezonde en toegankelijke voedselomgeving – Casus Mensa Mensa
Onderzoek naar de maatschappelijke waarde van buurtrestaurants, mealprep‑keukens en voedselvaardigheden

Waarom deze impactanalyse?

Gezond en betaalbaar eten is geen vanzelfsprekendheid. Terwijl supermarkten en fastfood ‑ketens verleiden tot ongezonde keuzes, heeft 14 % van de Nederlandse huishoudens onvoldoende toegang tot gezond voedsel en vindt meer dan 32 % het moeilijk om rond te komen. De maatschappelijke kosten van onze huidige voedselomgeving bedragen naar schatting € 29,3–29,4 mrd per jaar, oftewel € 1 166–€ 1 483 per persoon. Om kansrijke oplossingen te verkennen, voerde New Economy in opdracht van het Ministerie van Landbouw, Voedselzekerheid en Natuur een impactanalyse uit. Mensa Mensa – een concept van Public Food met buurtrestaurants, mealprep‑keukens en leer‑werktrajecten – diende als casus.

New Economy onderzocht Mensa Mensa, een wijkvoorziening van Public Food, als praktijkcase voor gezond, betaalbaar en toegankelijk eten in de wijk. De impactanalyse laat zien hoe een combinatie van volksrestaurant, Mealprep, Mealprep Junior en leer-werk kan bijdragen aan gezondheid, bestaanszekerheid, sociale cohesie en duurzaamheid. Voor een doorgerekende standaardlocatie komen de kernactiviteiten indicatief uit op circa €1,03 miljoen maatschappelijke baten, circa €0,33 miljoen programmakosten en circa €0,70 miljoen netto maatschappelijke waarde. De waarde ontstaat niet alleen op het bord, maar in de combinatie van betaalbare toegang, voedselvaardigheden, terugkeer, thuisdoorwerking en sociale inbedding.

Deze cijfers gelden voor een doorgerekende standaardlocatie en zijn indicatief. De maatschappelijke waarde ontstaat in de combinatie van betaalbare toegang, voedselvaardigheden, terugkeer, thuisdoorwerking en sociale inbedding.

Aanpak

Voor deze impactanalyse zijn gegevens uit de Rotterdamse pilotlocatie gecombineerd met data uit de startfase in Amsterdam‑Zuidoost, aangevuld met veldonderzoek en literatuur. Om eerlijk te vergelijken is een gemodelleerde standaardlocatie doorgerekend, waarin onderscheid wordt gemaakt tussen praktijkcijfers (Praktijk‑MM), programmadoelen (Doel‑MM) en modelwaarden (Model‑MM). De resultaten zijn indicatief, maar geven duidelijke richting aan beleid en investeringen.

Nulsituatie: drie lenzen op de maatschappelijke kosten (zie hoofdstuk 3)

• De analyse laat zien hoe groot de maatschappelijke impact is wanneer er geen Mensa Mensa-achtige voorziening is. Drie verschillende lenzen maken duidelijk dat ongezonde voedselomgevingen forse kosten en welzijnsverliezen veroorzaken. Deze kosten zijn niet optelbaar, maar illustreren de ordegrootte vanuit drie perspectieven:
• NUL‑1 (top‑down kostenbenadering): maatschappelijke kosten van het Nederlandse voedselsysteem worden geraamd op €29,3–€29,4 mrd.
• NUL‑2 (QALY‑welvaartsverlies): ongezonde eetpatronen leiden tot €2,8–€5,5 mrd aan welzijnsverlies per jaar onder huishoudens met een minimuminkomen.
• NUL‑3 (maatschappelijke schaduwkosten per maaltijd): rekening houdend met milieu‑impact en gezondheid bedraagt de schaduwprijs circa €19,8 mrd.
  

Resultaten (zie hoofdstuk 5)

De kernactiviteiten – volksrestaurant, mealprep, mealprep junior en leer-werktraject – leveren samen ongeveer € 1,03 mln aan maatschappelijke baten op bij € 0,33 mln programmakosten. Dat resulteert in een netto waarde van € 0,70 mln en een baten/kosten-ratio van 3,2. Wanneer alleen publieke middelen worden meegerekend, stijgt de ratio naar 4,9 (5,5 conservatief; 8,6 ambitieus). Een standaardlocatie verzorgt 31 200 maaltijden per jaar, waarvan 28 200 gezond, en redt 5 139 kg voedsel. De grootste baten komen uit vermindering van financiële stress (ca. € 371 000) en verbetering van gezondheid & vitaliteit (ca. € 301 000). Zoals een deelnemer zei: “Het heeft mijn leven echt veranderd. Gered, zelfs.”

Scenariokeuzes (zie hoofdstuk 6)

Voor de toekomst zijn vijf scenario’s verkend. Scenario 2 – “De omgeving maakt gezond en lokaal eten makkelijker” – en Scenario 3 – “Mensa Mensa als herkenbaar wijkmodel” – scoren het best. Scenario 2 combineert prijsbeleid, marketingbeperkingen en inkoopafspraken en levert per locatie circa € 1,35 mln baten bij € 191 000 inzet; een rendement van 7,1×. Scenario 3 werkt met gedeelde keukens en een vast menu- en prijsconcept en realiseert circa € 1,28 mln baten bij € 162 000 inzet; een rendement van 7,9×. Scenario 4 scoort met 8,4× nog hoger maar is minder sterk in borging en kwaliteitsbewaking.

Meer dan maaltijden

De analyse laat zien dat activiteiten zoals Mensa Mensa meer doen dan alleen gezonde borden vullen. Ze:

Kansen en aanbevelingen

Lees meer

Dit project laat zien hoe wijkgerichte voedselinitiatieven bijdragen aan publieke doelen rond gezondheid, bestaanszekerheid en duurzaamheid. Download de impactanalyse (PDF)

Download de impactanalyse (PDF) voor alle scenario’s, methodes en aanbevelingen.

Neem contact op met New Economy voor vragen of samenwerking. contact@neweconomy.eco

Bezoek Mensa Mensa

Benieuwd naar Mensa Mensa? Bezoek een van de locaties, Kom langs voor een gezonde maaltijd of neem deel aan een Mealprep‑sessie.

Wil je meer weten over de activiteiten van Stichting Public Food, de actie‑agency achter Mensa Mensa?
Kijk dan op www.publicfood.org

Deze impactanalyse gezonde voedselomgeving Mensa Mensa laat zien hoe lokale buurtkeukens het verschil maken. Lees ook onze pagina over voedselzekerheid voor meer inzicht in het thema.