Mobiliteit in de Gelderse klimaatkansenkaart

De opgave in mobiliteit

De provincie Gelderland staat voor de uitdaging om 55% van alle broeikasgassen te reduceren ten opzichte van het basisjaar 1990; de huidige emissie bedraagt 18,1 Mton CO₂-eq, waarvan minimaal 7,5 Mton gereduceerd moet worden. Mobiliteit is daarvan goed voor ongeveer 4,7 Mton per jaar. Verreweg het grootste deel — circa 90% — komt uit uitlaatgassen van wegverkeer; mobiele werktuigen volgen met iets meer dan 5%.

Het aantal afgelegde kilometers van personen- en goederenverkeer is in tien jaar met 10% gestegen, met een toename van emissies via het wegennet van 15% over de afgelopen 20 jaar. Gelderland heeft bovendien een sterke positie in de logistieke sector en bovengemiddelde reisafstanden. Om de emissies te reduceren is een brede set aan oplossingen nodig; daarmee moet verder worden gegaan dan enkel het vervangen van voertuigen met brandstoffen voor emissieloze voertuigen.

Oplossingen in het kort

Binnen het domein Mobiliteit zijn vier kansrijke clusters doorgerekend. Elektrificatie levert het grootste potentieel, maar de oplossingen versterken elkaar: zero-emissiezones jagen elektrificatie aan, slimmer vervoer verlaagt de totale vraag en fietsen vervangt korte autoritten. De getoonde reductie is de bandbreedte tussen het ramings- en het ambitieuze scenario; mobiliteit kent geen vastleggingspotentieel. Hieronder volgt per oplossing een nadere uitwerking.

Emissieloze voertuigen

Het belangrijkste uitgangspunt is het totale aandeel emissieloze voertuigen in Gelderland. Het totaal aantal auto’s is 1.067.820 en het aandeel elektrisch is nu ruim 8%. In het ramingsscenario groeit dat tot 20% in 2030, in het ambitieuze scenario tot 46%. De reductie per vervangen voertuig bedraagt circa 64% (0,124 kg CO₂-eq per voertuigkilometer, well-to-wheel), oplopend tot meer dan 80% naarmate de doelstellingen op de energietransitie in 2030 worden behaald en auto’s met schonere stroom worden opgeladen.

Reductiepotentieel: 253 kton (raming) tot 1.386 kton (ambitieus) CO₂-eq per jaar in 2030 — de grootste enkelvoudige mobiliteitsoplossing.

Zero-emissiezones

Zero-emissiezones worden ingevoerd in de vier grootste steden van de provincie: Apeldoorn, Nijmegen, Ede en Arnhem. In het ramingsscenario gaat het om kleine zones in de binnenstedelijke gebieden; in het ambitieuze scenario komen daar de omliggende wijken bij. Zero-emissiezones raken vooral het personenvervoer, maar ook de emissies van (zware) bedrijfsvoertuigen. De uitwerking gaat uit van het gemiddeld aantal kilometers per inwoner, waarvan de helft met schoner vervoer en de helft met minder personenvervoer wordt ingevuld.

Reductiepotentieel: 152 kton (raming) tot 608 kton (ambitieus) CO₂-eq per jaar — de tweede grootste oplossing.

Slimmer vervoer

Slimmer vervoer betreft een pakket maatregelen waarmee de emissies van een groot bereik aan vervoersmiddelen kunnen reduceren, gebaseerd op de reductiepotentie uit het Gelderse klimaatplan: het bundelen van stromen, rittenbesparing in de logistiek en Clean Energy Hubs voor wegtransport en binnenvaart. Een Gelderland-dekkend netwerk van hubs verleidt reizigers om slim en schoon te reizen, met de fiets of het openbaar vervoer. Daarnaast wordt ingezet op de werkgeversaanpak, wordt het onderhoud en beheer van provinciale wegen uitgevoerd met 55% CO₂-reductie, en worden maatschappelijke initiatieven die bijdragen aan de CO₂-reductie van mobiliteit ondersteund en versterkt.

Reductiepotentieel: 100 kton (raming) tot 500 kton (ambitieus) CO₂-eq per jaar.

Fietsen

De oplossing fietsen bestaat zowel uit de toename van (elektrische) fietsen als uit de aanleg van fietsinfrastructuur waarmee autoritten worden vervangen. Het totaal aantal elektrische fietsen neemt tot en met 2030 toe tot circa 720.000. Per verkochte e-bike neemt het woon-werkverkeer per auto af, en verbeterde fietsinfrastructuur verlaagt het aantal gereden autokilometers per persoon.

Reductiepotentieel: 31 kton (raming) tot 55 kton (ambitieus) CO₂-eq per jaar.

Twee scenario’s

In het scenario ‘Raming’ zijn alle verwachte emissiereducties opgenomen die ofwel door actief beleid gehaald kunnen worden, of door recente marktontwikkelingen realistisch worden gevonden. In het ambitieuze scenario zijn hier extra ambities aan toegevoegd. Het verschil is groot: van 536 naar 2.549 kton CO₂-eq per jaar, vooral door een hoger aandeel elektrische auto’s en ruimere zero-emissiezones.

Transitiebeeld en transformatie

De mobiliteitstransitie hangt nauw samen met de energietransitie: duurzaam geproduceerde elektriciteit maakt emissieloos transport mogelijk, en elektrische voertuigen vormen tegelijk een buffer voor het energiesysteem doordat pieken en dalen in de opwekking kunnen worden opgevangen. De transitieversneller zit daarnaast in de exponentieel dalende batterijprijzen en in zelfrijdende deelauto’s: zodra die doorbreken, ligt de prijs per kilometer ver onder die van een eigen auto, wat meer mobiliteit voor minder geld en met veel minder auto’s mogelijk maakt.

Voertuigen vervangen is daarbij niet genoeg. Door de wet van behoud van reistijd en verplaatsingen (de BREVER-wet, gemiddeld 73 minuten verplaatsen per dag) en de Jevons-paradox kan snellere of goedkopere mobiliteit het totale verkeer juist vergroten. Een integraal transitiebeeld met een diversiteit aan oplossingen is daarom nodig, waarin gezondheid wordt meegenomen: in woonkernen is zoveel mogelijk op loopafstand, daarbuiten de fiets, de trein of een schone deelauto.

Methode en bronnen

De analyse volgt de Drawdown-methodiek (Project Drawdown), toegepast op de Gelderse mobiliteit-emissies. Reductie- en vastleggingspotentieel zijn per oplossing doorgerekend in conservatieve en progressieve scenario’s, op basis van openbare datasets, sectorkengetallen en het Gelderse klimaatbeleid. De volledige aannames, systeemgrenzen en bronverwijzingen staan in de PDF.