De Plaetse (Zuid) indicatieve MKBA
Een indicatieve maatschappelijke kosten-batenanalyse van de plannen voor De Plaetse (Zuid) op het terrein van De Kleine Aarde in Boxtel: een kennis- en praktijkcentrum voor regeneratieve landbouw. De analyse brengt de economische, sociaal-culturele en natuurgedreven baten in beeld.
Circa €17 miljoen maatschappelijke baten per jaar
Een initiële investering van €3,5 miljoen in De Plaetse (Zuid) levert circa €17 miljoen aan maatschappelijke baten per jaar. Die baten ontstaan op het vlak van economie, sociaal en cultureel, en natuur, en komen voor circa €14,5 miljoen ten goede aan de regio Boxtel en voor circa €5 miljoen aan Nederland als geheel.
Download het rapport (PDF)
De Kleine Aarde en De Plaetse (Zuid)
Het terrein van De Kleine Aarde startte in 1972 als centrum voor pionieren op het gebied van regeneratieve landbouw. In 2013 kwam de locatie in de boeken van de gemeente, en begon een zoektocht naar een nieuwe bestemming. De Plaetse (Zuid) ontwikkelde een tienjarenplan waarin De Kleine Aarde uitgroeit tot een duurzame pleisterplaats, met educatieve projecten rond regeneratieve landbouw en bruisende evenementen, aantrekkelijk om te verblijven, ook voor de buurt.
In juli 2021 zijn de nieuwe plannen voorgelegd aan de gemeente Boxtel. Daarin is een initiële investering van €3,5 miljoen opgenomen om de bestaande bebouwing te restaureren, een programma voor 350 boeren per jaar te ontwikkelen en de plek aantrekkelijk te maken voor recreatie, ontspanning en ontmoeting. Om de impact van de plannen in beeld te brengen, vroeg het bestuur New Economy om een indicatieve maatschappelijke kosten-batenanalyse.
Wat de MKBA biedt
Een MKBA is een afwegingsinstrument waarmee sectoroverstijgend alle maatschappelijke impact van een ruimtelijk plan in beeld komt voor overheid, bedrijven en burgers. Zowel de korte- als langetermijnbaten worden uitgedrukt in een financiële waarde, zodat keuzes mogelijk worden die de meeste waarde creëren voor de leefomgeving.
De analyse vergelijkt een nulalternatief, waarin geen plannen worden uitgevoerd, met een projectalternatief, waarin de maatregelen wel worden uitgevoerd. Voor het projectalternatief zijn drie zaken in kaart gebracht: de maatregelen uit het plan, de kwaliteitsverandering die daaruit volgt, en de baten, bepaald door het aantal baathouders te vermenigvuldigen met de prijs van de baat.
Het nulalternatief
In het nulalternatief worden geen plannen uitgevoerd en blijft het terrein op de huidige manier in gebruik. De gemeente heeft dan zeer beperkte middelen om het terrein te onderhouden, ontoereikend om de gebouwen te restaureren. De huidige initiatieven missen een autonome structuur en juridische basis, wat ze kwetsbaar maakt. Op termijn vervallen de gebouwen, daalt de waarde van het cultureel erfgoed en wordt De Kleine Aarde geen aantrekkelijke plek meer om te bezoeken. Dat drukt de kwaliteit van leven in de omgeving en de waarde van de omliggende woningen, zonder dat er kennis over regeneratieve landbouw wordt ontwikkeld of bezoekers naar de regio worden getrokken.
Waarde van regeneratieve landbouw
Veel bedrijven zijn voor hun voortbestaan afhankelijk van ecosysteemdiensten, en de agrarische sector in het bijzonder: landbouw leunt op bodemvruchtbaarheid, de beschikbaarheid van water en bestuiving. DNB en PBL brachten in kaart dat Nederlandse financiële instellingen €510 miljard aan financiering hebben uitstaan bij bedrijven met een hoge afhankelijkheid van deze diensten. De Wereldbank berekende dat de economische schade door natuurverlies in 2030 oploopt tot 2,7 biljoen dollar per jaar.
Regeneratieve landbouw draagt sterk bij aan het herstellen van ecosysteemdiensten, met langetermijnrendement in de vorm van een vruchtbare bodem die CO₂ opslaat, water vasthoudt en insecten en ecosystemen van leven voorziet. Onderzoek wijst uit dat koolstofopslag in de bodem bij regeneratieve methoden twee tot vier keer hoger ligt dan bij conventionele landbouw, tot ongeveer 3.075 kilogram CO₂ per hectare per jaar. Directe investeringen in het herstel van biodiversiteit, bodem en natuur zijn daarmee ook vanuit economisch belang nodig.
Drie soorten baten
De maatschappelijke kosten en baten van De Kleine Aarde zijn uitgewerkt in drie onderdelen.
| Soort baten | Indicatieve waarde | Belangrijkste bron |
|---|---|---|
| Economische baten | ±€11 miljoen | recreatie, lokale voedselproductie, herinvestering en trainingen voor 350 boeren per jaar |
| Sociale en culturele baten | ±€5,5 miljoen | vooral indirect, via een waardestijging van 1,6% van 850 omliggende woningen door vergroening, plus evenementen en werkgelegenheid |
| Natuurgedreven baten | ±€0,52 miljoen | investeringen in de proefboerderij, lesmateriaal en het herstel van grond en natuur |
Waarde voor wie
De waarden versterken elkaar in een positieve feedbackloop, met impact over meerdere generaties.
- Voor de stadsbewoner — een aantrekkelijke plek om laagdrempelig te ontspannen, leren, werken, ontmoeten en te genieten van gezond en lokaal voedsel.
- Voor de agrarisch ondernemer — een alternatief voor schaalvergroting door de nabijheid van horeca, onderwijs, zorg en detailhandel.
- Voor de buurt — een betere fysieke en sociale leefomgeving.
- Voor Nederland en mondiaal — kennis over het herstel van ecosysteemdiensten via regeneratieve landbouw.
Circa €17 miljoen per jaar
De totale maatschappelijke baten op het gebied van economie, sociaal en natuur bedragen circa €17 miljoen per jaar door de komst van De Plaetse (Zuid). De belangrijkste maatregelen zijn de kwaliteitsinjectie op het terrein en het opknappen van de gebouwen, de jaarlijkse trainingen voor boeren, de toename van lokale werkgelegenheid, het behoud van de culturele historische functie en het opbouwen van een proefboerderij. Circa €14,5 miljoen is direct toe te rekenen aan de regio Boxtel, circa €5 miljoen aan Nederland. De toegevoegde maatschappelijke waarde voor de regio, de gemeente Boxtel en Nederland is daarmee zeer hoog, via zowel directe als indirecte impact op werkgelegenheid, leefomgeving, biodiversiteit en de reductie van CO₂-uitstoot.
Methode en team
De indicatieve MKBA vergelijkt een nulalternatief met een projectalternatief en waardeert per maatregel de kwaliteitsverandering en de baten. De waardering bouwt voort op de methodiek van WUR en Witteveen+Bos (2013), aangepast door New Economy, en op bronnen van onder meer CBS, PBL, CE Delft, DNB en de Wereldbank.
De analyse is uitgevoerd door Jonah Link, Iris Grobben en Pepijn Duijvestein. Lees ook de MKBA voor Mensa Mensa en de analyse van Voedselcirkel Amsterdam.
Hoe te citeren
New Economy (2021). De Plaetse (Zuid): indicatieve MKBA. Beschikbaar via neweconomy.eco.
Download het rapport
- Indicatieve MKBA De Plaetse (Zuid) (PDF)Het volledige rapport met de context, de methode, de drie soorten baten en de conclusie over de maatschappelijke waarde van het plan. Download het rapport (PDF)
Kerncijfers en lessen
De belangrijkste cijfers en inzichten uit de indicatieve MKBA voor De Plaetse (Zuid). Elk inzicht verwijst naar de onderliggende analyse.
Veelgestelde vragen
De Plaetse (Zuid) is een tienjarenplan voor het terrein van De Kleine Aarde in Boxtel, dat uitgroeit tot een kennis- en praktijkcentrum voor regeneratieve landbouw met educatieve projecten, recreatie en evenementen.
De indicatieve MKBA komt op circa €17 miljoen aan maatschappelijke baten per jaar, uit een initiële investering van €3,5 miljoen. Circa €14,5 miljoen komt ten goede aan de regio Boxtel en circa €5 miljoen aan Nederland.
Economische baten van circa €11 miljoen, sociale en culturele baten van circa €5,5 miljoen en natuurgedreven baten van circa €0,52 miljoen, samen ongeveer €17 miljoen.
Regeneratieve landbouw herstelt ecosysteemdiensten zoals een vruchtbare bodem die CO₂ opslaat en water vasthoudt. Koolstofopslag in de bodem ligt er twee tot vier keer hoger dan bij conventionele landbouw, tot ongeveer 3.075 kilogram CO₂ per hectare per jaar.
Het bestuur van De Plaetse (Zuid) vroeg New Economy om de analyse, om de impact van de plannen in beeld te brengen voorafgaand aan voorlegging aan de gemeente Boxtel in 2021.
Verder lezen
Maatschappelijke waarde van een plan of gebied
Van plan naar onderbouwde maatschappelijke waarde. New Economy maakt indicatieve en volledige MKBA’s voor gebiedsontwikkeling, voedsel en regeneratieve landbouw, en vertaalt baten naar concrete keuzes.
Plan een gesprek