Climate Action Recap · Gelderland · Landbouw & landgebruik

Landbouw & landgebruik in Gelderland

Landbouw en landgebruik veroorzaakt 57% van de niet-energetische uitstoot in Gelderland, met methaan uit de fermentatie van melkvee als grootste bron. Negen Drawdown-oplossingen leveren samen tot 2,549 Mton CO₂-eq reductie en tot 0,394 Mton vastlegging in 2030. Onderdeel van de Climate Action Recap Gelderland.

Download de sectoranalyse (PDF) Over de aanpak

57%

aandeel in niet-energetische uitstoot

0,298–2,549 Mton

reductiepotentieel (Drawdown, 2030)

0,114–0,394 Mton

vastleggingspotentieel (Drawdown, 2030)

doorgerekende oplossingen

← Onderdeel van het klimaatactieplan Gelderland

Kader

Over deze sectoranalyse

Sector: Landbouw & landgebruik, Provincie Gelderland.
Grootste bron: Methaan uit het fermentatieproces van melkvee. De tweede grote emissie is stikstof, voornamelijk uit dierlijke mest, gevolgd door kunstmestgebruik op land.
Methode: De Drawdown-methodiek (Project Drawdown), toegepast op de niet-energetische broeikasgasemissies van Gelderland.
Grootste hefboom: Een omslag naar conserverende en regeneratieve landbouw, gekoppeld aan een kleinere veestapel en een plantenrijker dieet.

Bron en doelen

De sector landbouw en landgebruik is verantwoordelijk voor 57% van de uitstoot van niet-energetische koolstofdioxide en overige broeikasgassen in Gelderland. Methaan vormt de grootste emissie en ontstaat voor het grootste deel in het fermentatieproces van melkvee. De tweede grote emissie is stikstof, voornamelijk afkomstig uit dierlijke mest, gevolgd door kunstmestgebruik op land.

In het Gelderse Klimaatplan is voor deze sector een ambitie van 1,9 Mton reductie in 2030 geformuleerd. Een omslag naar een gezonde bodem, natuurinclusief boeren, de mest- en eiwittransitie en minder voedselverspilling moet die doelen halen. De Climate Action Recap onderstreept deze doelstellingen en laat een potentiële reductie tot 2,549 Mton CO₂-eq in 2030 zien door Drawdown-oplossingen te implementeren. Voor vastlegging is er een potentieel tot 0,394 Mton in 2030. Vastlegging telt in het Gelderse Klimaatplan niet mee in de doelstelling van 55% reductie, maar is daar vastgesteld op 0,15–0,19 Mton CO₂-eq.

Kader	Reductie 2030	Vastlegging 2030
Gelders Klimaatplan	1,3–2,2 Mton	0,15–0,19 Mton
Drawdown-klimaatoplossingen	0,298–2,549 Mton	0,114–0,394 Mton

Negen oplossingen vergeleken

De manier waarop voedsel wordt verbouwd, wat er gegeten wordt en wat er met reststromen en afval gebeurt, bepaalt een groot deel van de ecologische voetafdruk. De volgende Drawdown-oplossingen zijn kansrijk voor zowel reductie van de geïdentificeerde uitstoot als vastlegging van CO₂-eq. De waarden zijn het potentieel in 2030, in Mton CO₂-eq.

Drawdown-oplossing	Reductie 2030	Vastlegging 2030
Biochar	0,002–0,004	0
Conserverende & regeneratieve landbouw	0,004–1,346	0,010–0,072
Nutriëntenbeheer	0,025–0,173	0
Plantenrijk dieet	0,675–1,126	0
Voedselverspilling tegengaan	0,020–0,137	0
Bosbeweiding	0,246–0,985	0,053–0,211
Teelt tussen bomen, meerjarige gewassen, teelt in weiland	0,001–0,004	0,005–0,018
Bosaanplant op gedegradeerd land	n.v.t.	0,033–0,066
Herstel van gematigde bossen	n.v.t.	0,013–0,027
Totalen	0,298–2,549	0,114–0,394

Potentiële reductie en vastlegging binnen de sector landbouw en landgebruik op basis van Drawdown-oplossingen, in Mton CO₂-eq in 2030. Plantenrijk dieet is een scope 3-oplossing: emissiereductie vindt niet alleen binnen Gelderland plaats en telt daarom niet mee in de eindtotalen.

Per oplossing

Hieronder elke oplossing met een korte toelichting, het potentieel in 2030 en de regionale toepassing in Gelderland. De volledige scenario’s, aannames en bronnen staan in de PDF.

Oplossing 01

Biochar

Biochar is een koolstofrijke, zeer stabiele bodemverbeteraar die wordt geproduceerd als bijproduct van pyrolyse. Houtresten, mest en agrarisch restafval zijn bruikbaar als grondstof. In de bodem stabiliseert biochar de fotosynthetische koolstof en vermindert het andere broeikasgasemissies. Op onvruchtbare zandgronden beperkt het de uitspoeling van nutriënten. De gewasopbrengst ligt op behandelde grond ongeveer 18% hoger, op basis van IPCC-cijfers.

Reductie 2030

0,002–0,004 Mton

Vastlegging 2030

0 Mton

Biochar in Gelderland. Gelderse zandgronden op de Veluwe, in de IJsseldelta en de Achterhoek hebben in grote mate te maken met verzuring, wat zorgt voor sterfte van bomen en verlies van biodiversiteit. Juist op deze verzuurde gronden is de toepassing van biochar zeer kansrijk.

Oplossing 02

Conserverende en regeneratieve landbouw

Conserverende landbouw rust op minimale bodemverstoring, permanente bodembedekking en gediversifieerde gewasrotaties. Regeneratieve landbouw voegt daar onder meer compost en biologische productie aan toe en vervangt zowel conventionele als conserverende landbouw. Beide zijn eenmalige aanpassingen die daarna zorgen voor grote reductie en vastlegging. In de berekening is ook het verminderen van de veestapel meegenomen: dat biedt het grootste reductiepotentieel in combinatie met de regeneratieve principes.

Reductie 2030

0,004–1,346 Mton

Vastlegging 2030

0,010–0,072 Mton

Regeneratieve landbouw in Gelderland. Gelderland heeft na Flevoland en Friesland het grootste areaal biologische landbouwgrond van Nederland. De overgang kan worden toegepast op circa 225.000 ha. Initiatieven als Herenboeren en Commonland zijn er al mee bezig. De grootste impact ontstaat als de regeneratieve principes worden gekoppeld aan een halvering van de veestapel.

Oplossing 03

Nutriëntenbeheer

Kunstmest wordt in de conventionele landbouw routinematig te veel toegepast, wat leidt tot uitstoot van stikstof, een broeikasgas met een opwarmingseffect dat 298 keer krachtiger is dan dat van koolstofdioxide. Nutriëntenbeheer past de juiste bron, dosering, tijd en plaatsing toe, zodat gewassen een hoger percentage van de mest opnemen. Er zijn geen nieuwe technologieën voor nodig, wat de toepassing uitzonderlijk simpel maakt.

Reductie 2030

0,025–0,173 Mton

Vastlegging 2030

0 Mton

Nutriëntenbeheer in Gelderland. Er is veel kunstmest in gebruik en veel dierlijke mest beschikbaar uit de veehouderij. In totaal is 225.000 ha grond beschikbaar waarop nutriëntenbeheer kan worden toegepast, met als resultaat een betere bodemkwaliteit en minder waterverontreiniging en biodiversiteitsverlies. Een kleinere veestapel zorgt voor een directe vermindering van mest.

Oplossing 04

Plantenrijk dieet

Project Drawdown definieert een plantenrijk dieet als het voldoen aan de dagelijkse eiwitbehoefte met gezond plantenrijk voedsel, lokaal geproduceerd, op basis van 2250 calorieën per dag. Wereldwijde voedingsvoorkeuren rond vlees, vis en zuivel blijven een belangrijke motor voor emissies uit landbouw, ontbossing en landgebruik. Zelfs kleine gedragsveranderingen leveren een significant effect. Korte voedselketens herstellen daarnaast de relatie tussen burgers en boeren: 1 op de 10 Gelderse boeren verkoopt al via de korte keten.

Reductie 2030

0,675–1,126 Mton

Vastlegging 2030

0 Mton

Plantenrijk dieet in Gelderland. Oost-Nederland zet sterk in op de eiwittransitie. Een plantenrijk dieet vermindert de vraag naar landbouwgrond door een kleinere veestapel, waardoor ruimte vrijkomt voor nieuwe natuur of hernieuwbare energieopwek. Dit is een scope 3-oplossing en telt daarom niet mee in de eindtotalen.

Oplossing 05

Voedselverspilling tegengaan

Wereldwijd wordt 30 tot 40 procent van al het geproduceerde voedsel verspild in de toeleveringsketen. Hoe verder voedsel in de keten komt voordat het wordt weggegooid, hoe meer middelen en emissies verloren gaan. Betere opslag- en transportsystemen, bewustwording en gedragsverandering kunnen die verspilling fors terugdringen.

Reductie 2030

0,020–0,137 Mton

Vastlegging 2030

0 Mton

Voedselverspilling tegengaan in Gelderland. Jaarlijks wordt in Gelderland 82.000 ton voedsel verspild in huishoudens, goed voor 131 kilogram CO₂-eq per persoon per jaar. Reductie kan door de hele keten: bij boeren, tijdens transport, in de supermarkt, retail, horeca en bij mensen thuis. Minder verspilling verlaagt de vraag naar landbouwgrond.

Oplossing 06

Bosbeweiding

Bosbeweiding voegt bomen toe aan weilanden voor hogere productiviteit en koolstofvastlegging. Weilanden die kriskras met bomen zijn beplant, slaan vijf tot tien keer meer koolstof op dan boomloze weilanden. De bomen verbeteren de vruchtbaarheid en waterhuishouding van de bodem, beschermen het vee tegen zon en wind, en er zijn aanwijzingen dat herkauwers het dieet in bosweide beter verteren en daardoor minder methaan uitstoten.

Reductie 2030

0,246–0,985 Mton

Vastlegging 2030

0,053–0,211 Mton

Bosbeweiding in Gelderland. Het mengen van agrarische activiteiten, bijvoorbeeld fruitteelt met melkvee, is kansrijk in Gelderland omdat er veel van dit type activiteiten plaatsvindt. In totaal is 195.000 ha niet-gedegradeerd grasland met minimale of matige helling beschikbaar waarop bosbeweiding kan worden toegepast.

Oplossing 07

Teelt tussen bomen, meerjarige gewassen en teelt in het weiland

Deze drie oplossingen worden gezamenlijk toegepast. Bij teelt tussen bomen worden gewassen gemengd in plaats van in monocultuur geteeld, wat de bodem gezonder en productiever maakt. Meerjarige gewassen leggen bijzonder effectief koolstof vast doordat er niet wordt geploegd en de wortels blijven leven. Teelt in het weiland zorgt voor dubbel bodemgebruik: graan en vee op hetzelfde land, dat nooit wordt gekeerd.

Reductie 2030

0,001–0,004 Mton

Vastlegging 2030

0,005–0,018 Mton

Toepassing in Gelderland. Er is zo’n 30.000 ha gedegradeerd en niet-gedegradeerd akkerland beschikbaar waarop deze oplossing en innovaties kunnen worden toegepast. Het diversifiëren van landbouwactiviteiten maakt de bodem gezonder en vergroot de biodiversiteit, wat het Gelderse ecosysteem versterkt.

Oplossing 08

Bosaanplant op gedegradeerd land

Bosaanplant is het planten van bomen op gedegradeerd land voor houtproductie of ander gebruik. De vastgelegde hoeveelheid koolstof hangt af van soort, locatie, bodem en structuur. Het potentieel is conservatiever ingeschat dan dat van andere boomoplossingen, omdat oplossingen met hogere vastleggingspercentages, zoals teelt tussen bomen, bosbeweiding en regeneratieve landbouw, prioriteit krijgen. Toch is bosaanplant van cruciaal belang voor klimaatmitigatie, bouwmateriaal en herstel van aangetaste gronden.

Reductie 2030

n.v.t.

Vastlegging 2030

0,033–0,066 Mton

Bosaanplant in Gelderland. De provincie heeft ambities om 1.700 ha bos en 1 miljoen bomen aan te planten, onder meer in stedelijk gebied. Het totale kansrijke gebied beslaat 26.564 ha niet-cultuurgrond met landbouwbestemming en een deel van de 115.427 ha bestaande natuurgrond, waar bomen bijgeplant kunnen worden.

Oplossing 09

Herstel van gematigde bossen

Herstel van gematigde bossen betreft het herstel en de bescherming van bossen op gedegradeerde gronden. Gematigde bossen bevatten ongeveer 10% van alle terrestrische koolstof en 20% van de wereldwijde plantaardige biomassa, en jonge bossen leggen snel koolstof vast in bodem en biomassa. Sinds 2013 zorgt ontbossing in Nederland voor een jaarlijkse netto-uitstoot van 1,5 miljoen ton CO₂. Bosherstel als natuurlijke regeneratie is relatief goedkoop en levert biodiversiteit, bescherming van stroomgebieden en weerbaarheid tegen ziekten en plagen op.

Reductie 2030

n.v.t.

Vastlegging 2030

0,013–0,027 Mton

Herstel van gematigde bossen in Gelderland. Een deel van de Gelderse bossen staat onder druk door schadelijke stikstofdeposities. Zo’n 10% van het bos is gedegradeerd, circa 9.800 ha gematigd bos dat hersteld kan worden. Om het vastleggingspotentieel te realiseren is het van belang dat het herstelde bos wettelijk beschermd wordt en niet wordt herbestemd voor bijvoorbeeld houtkap.

Methode en bronnen

De analyse volgt de Drawdown-methodiek van Project Drawdown, toegepast op de niet-energetische broeikasgasemissies van Gelderland. Reductie- en vastleggingspotentieel zijn per oplossing doorgerekend in conservatieve en progressieve scenario’s, op basis van openbare datasets, sectorkengetallen en het Gelderse Klimaatplan 2021–2030. Voor koolstofvastlegging in landbouwbodems is gebruikgemaakt van onderzoek van de WUR (Lesschen, Hendriks, Porre, 2021).

Indicatief, om te ordenen. Alle aannames, systeemgrenzen, scenario’s en bronverwijzingen staan volledig in de PDF. De cijfers ordenen kansen en zijn geen projectspecifieke garanties.

Inzichten uit de analyse

De citeerbare inzichten uit de Climate Action Recap Gelderland: harde cijfers, observaties en aanbevelingen. Vrij te gebruiken onder CC BY 4.0, met bronvermelding.

Inzichten

Wat onze projecten opleveren

Cijfers, conclusies en aanbevelingen uit eerder werk.

CIJFER

Methaan uit melkvee is grootste niet-energetische bron in Gelderse landbouw

Methaan uit het fermentatieproces van melkvee is de grootste niet-energetische emissiebron in de Gelderse landbouw.