Circa €144 miljoen aan grondstoffen in elektronisch afval
Een verkenning van circulaire businesscases voor e-waste in de Metropoolregio Amsterdam, uitgevoerd met Metabolic voor de 33 MRA-gemeenten. Slechts 56% van het elektronisch afval wordt ingezameld; de lekstroom van 44% vertegenwoordigt bijna de helft van de waarde.
44% lekstroom is bijna de helft van de waarde
In het e-waste van de MRA ligt jaarlijks circa €144 miljoen aan materiaalwaarde. Slechts 56% van het door consumenten geproduceerde e-waste wordt ingezameld; de 44% lekstroom verdwijnt naar ongecertificeerde partijen, het huisvuil of het restafval. Die lekstroom is goed voor circa €52 miljoen aan verloren waarde per jaar. Apart inzamelen en lokaal hoogwaardig verwerken maakt die waarde toegankelijk.
Download het rapport (PDF)
De vraag en aanleiding
Voor de Metropoolregio Amsterdam is uitvoerig onderzoek gedaan naar urban mining van reststromen uit e-waste: het terugwinnen van waardevolle grondstoffen uit afgedankte elektrische en elektronische apparaten. De belangrijkste conclusie is dat er veel waarde in de regio ligt opgeslagen en dat er jaarlijks veel materiaal beschikbaar komt. Voor e-waste ligt die waarde op circa €144 miljoen per jaar. Op dit moment gaat circa 50% daarvan verloren, doordat het terechtkomt bij laagwaardige verwerking of via lekstromen wegvloeit.
Op regionale schaal is wetenschappelijke data gecombineerd met kennis uit de markt om per MRA-gemeente de potentiële waarde van de reststromen in kaart te brengen. Daarmee wordt het mogelijk om concrete oplossingen te toetsen op haalbaarheid en de potentie voor waardecreatie per materiaalstroom te berekenen. Voor de kansrijkste stromen zijn samen met het bedrijfsleven businesscases verkend voor inzameling, levensduurverlenging en hoogwaardige verwerking.
De database en methodiek
De geografische scope omvat alle 33 gemeenten van de Metropoolregio Amsterdam. Op basis van de Europese WEEE-richtlijn (2002/96/EC) en het door de EU gefinancierde Horizon 2020 PROSUM-project zijn de grootste e-wastefracties bepaald: van ICT- en telecomapparatuur en kantoorelektronica tot grote en kleine huishoudelijke apparaten, consumentenelektronica, verlichting, medische apparatuur en meet- en regelinstrumenten. Deze categorieën bestaan uit 53 verschillende metalen, aangevuld met vier typen batterijen.
Om de omvang langs de hele keten in beeld te brengen zijn de substromen gekwantificeerd over negen ketenstappen, van inzameling en voorraad tot levensduurverlenging, end-of-life, verwerking en recycling. De basis is het WOT-script (Waste over Time) van het CBS binnen PROSUM, met nationale data die op basis van het aantal huishoudens is omgeschaald naar de MRA. De database is verrijkt met The Dutch WEEE flows (WE-Cycle, 2010), bronnen van Milieu Centraal, interviews en deskresearch.
Voor de milieu-impact is de EcoInvent-database (versie 3.4) gebruikt, met de tien belangrijkste impactcategorieën volgens de CML-baselinemethode. De impact is bepaald voor de metalen die samen 99% van de massa en waarde van het e-waste vertegenwoordigen. De financiële waarde is gebaseerd op de primaire (nieuw)waarde, omdat de secundaire waarde door gebrek aan informatie over hergebruik niet nauwkeurig te bepalen was.
Metalen op waarde en milieu-impact
De waarde van e-waste zit in de metalen. IJzer domineert de massa, maar de waarde en de milieu-impact concentreren zich elders: koper en aluminium leveren samen ruim 40% van de waarde, en goud vertegenwoordigt nauwelijks massa maar circa 10% van de waarde en bijna de volledige milieu-impact.
| Metaal | Volume | Aandeel volume | Waarde | Aandeel waarde | Milieu-impact |
|---|---|---|---|---|---|
| IJzer | 25.930 ton | 69,4% | €5,7 mln | 11,1% | 0,00% |
| Aluminium | 4.376 ton | 11,7% | €8,6 mln | 16,7% | 0,03% |
| Koper | 2.272 ton | 6,1% | €13,1 mln | 25,4% | 0,08% |
| Lood | 1.976 ton | 5,3% | €3,9 mln | 7,5% | 0,01% |
| Chroom | 705 ton | 1,9% | €1,7 mln | 3,3% | 0,06% |
| Nikkel | 404 ton | 1,1% | €4,9 mln | 9,6% | 0,33% |
| Water | 575 ton | 1,5% | €0 | 0,0% | 0,00% |
| Mangaan | 104 ton | 0,3% | €0,2 mln | 0,4% | 0,01% |
| Zwavelzuur | 332 ton | 0,9% | €0,1 mln | 0,2% | 0,00% |
| Zink | 273 ton | 0,7% | €0,7 mln | 1,4% | 0,01% |
| Polypropyleen | 226 ton | 0,6% | €0,2 mln | 0,5% | 0,00% |
| Kobalt | 91 ton | 0,2% | €7,0 mln | 13,6% | 0,03% |
| Goud | <1 ton | 0,0% | €5,2 mln | 10,1% | 99,37% |
| Magnesium | 104 ton | 0,3% | €0,2 mln | 0,4% | 0,06% |
Hoeveelheden per jaar binnen het MRA-gebied. Bedragen op basis van de primaire (virgin) grondstofwaarde. Milieu-impact als aandeel van de totale impact van e-waste.
De lekstroom: 44% verdwijnt uit beeld
Slechts 56% van het door consumenten geproduceerde e-waste wordt ingezameld. De lekstroom van 44% verdwijnt naar niet-gecertificeerde partijen in binnen- en buitenland, of belandt in het huisvuil, het restafval of het bouw- en sloopafval. Die lekstroom vertegenwoordigt bijna de helft van de geschatte economische waarde: circa €52 miljoen aan verloren waarde per jaar.
Apart inzamelen en hoogwaardig hergebruiken of recyclen van de kansrijke reststromen binnen het e-waste vergroot de totale potentie sterk. Het voorkomen van lekstromen naar ongecertificeerde verwerkers is daarbij een belangrijke voorwaarde.
Kansrijke casussen
Twee algemene casussen komen naar voren om e-waste lokaal te verwaarden: het beter inzamelen van consumenten-e-waste, en het lokaal verwerken van e-waste tot nieuwe grondstoffen. Op productniveau zijn drie stromen verder uitgewerkt:
- Klein huishoudelijk en consumenten-ICT — de levensduur verlengen via refurbishment in sociale werkplaatsen, zodat de waarde en complexiteit van producten behouden blijven in plaats van te worden gereduceerd tot materiaalniveau.
- Batterijen — gebruikte accu’s krijgen een tweede leven als buffer voor het lichtnet, in plaats van laagwaardig te worden verwerkt.
- Verlichting en armaturen — er zijn technologieën beschikbaar om waardevolle grondstoffen als goud, kobalt en aluminium terug te winnen.
Daarnaast kunnen de elementen uit printplaten worden gescheiden, zodat deze als nieuwe grondstoffen dienen. Voor alle stromen geldt dat aparte, schone inzameling de voorwaarde is voor hoogwaardige verwerking.
Oplossingsrichtingen
In totaal zijn vijftien oplossingsrichtingen aangedragen om inzameling en hoogwaardige verwerking te verbeteren. De belangrijkste lijnen:
- Inlevermogelijkheden verbreden, zodat consumenten e-waste makkelijker en dichterbij kunnen inleveren.
- Een financiële stimulans voor het inleveren van elektronisch afval, om de inzameling te verhogen.
- Refurbishment opschalen, onder meer via sociale werkplaatsen, om producten langer in gebruik te houden.
- Lekstromen voorkomen door betere handhaving op niet-gecertificeerde verwerking, en gecertificeerde verwerking stimuleren.
- Lokale verwerking ontwikkelen, zodat waardevolle metalen als goud, kobalt en aluminium in de regio worden teruggewonnen.
Haalbaarheid en vervolg
In een eerste werksessie met inzamelaars en verwerkers van e-waste is de haalbaarheid van de oplossingen besproken. Hoewel ketenpartners erkennen dat er veel potentie zit in beter inzamelen en hoogwaardiger hergebruiken, bood deze sessie nog te weinig geverifieerde aanknopingspunten om de oplossingen volledig door te rekenen in businesscases.
In een tweede werksessie is verder gezocht naar ketenbrede oplossingen. Daaruit kwam naar voren dat ingezet moet worden op het voorkomen van lekstromen naar ongecertificeerde partijen, het stimuleren van gecertificeerde verwerking en betere handhaving. Een belangrijk advies aan de MRA is om pilotprojecten te ontwikkelen rond betere inzameling, handhaving op lekstromen en het opschalen van refurbishment, zodat de waarde van producten behouden blijft.
Open database en rekenmodel
Zowel de database als het rekenmodel waarmee de hoeveelheid en waarde van het e-waste zijn ingeschat, zijn openbaar gemaakt. Daarmee is voor iedereen zichtbaar hoe groot de financiële potentie is wanneer op deze stromen een circulair verdienmodel wordt toegepast, voor de MRA als geheel en voor individuele gemeenten.
Het rekenmodel is activity-based opgezet: per ketenstap wordt onderscheid gemaakt tussen variabele kosten, vaste kosten, investeringen en verwerkingspercentages. Daaruit volgt een break-even volume dat wordt vergeleken met het beschikbare volume in de MRA. Zo wordt zichtbaar hoeveel volume minimaal benut moet worden om een verwerkingsroute rendabel te maken.
Methode en bronnen
De e-wastestromen zijn gekwantificeerd over negen ketenstappen met het WOT-script (CBS) binnen het Horizon 2020 PROSUM-project, met nationale data omgeschaald naar de MRA op basis van het aantal huishoudens. De database is verrijkt met The Dutch WEEE flows (WE-Cycle, 2010), Milieu Centraal, interviews en deskresearch. De milieu-impact is bepaald met de EcoInvent-database (versie 3.4) en de tien belangrijkste impactcategorieën van de CML-baselinemethode. De financiële waarde is gebaseerd op de primaire (virgin) grondstofwaarde. Uitgevoerd door New Economy samen met Metabolic, in het kader van de circulaire doelstelling van de Metropoolregio Amsterdam. Database en rekenmodel zijn openbaar.
Deze verkenning brengt de circulaire waarde van e-waste in kaart via urban mining: het terugwinnen van grondstoffen uit afgedankte elektronica. Ze laat zien hoe de regio kan bewegen van lekstromen en laagwaardige verwerking naar levensduurverlenging en hoogwaardig hergebruik — een stap richting regeneratief grondstoffengebruik. Lees ook de parallelle verkenning naar bouw- en sloopafval in de MRA.
Hoe te citeren
New Economy en Metabolic (2018). Circulaire businesscases in de MRA — e-waste. Verkenning van urban mining voor de Metropoolregio Amsterdam. Beschikbaar via neweconomy.eco.
Download het rapport
- Circulaire businesscases in de MRA — e-waste (PDF)Het volledige rapport met de metaalanalyse, de lekstroom, de casussen, de oplossingsrichtingen en de aanbevelingen. Download het rapport (PDF)
Kerncijfers en lessen
De belangrijkste cijfers en inzichten uit de MRA-verkenning e-waste. Elk inzicht verwijst naar de onderliggende analyse.
Veelgestelde vragen
In het e-waste van de Metropoolregio Amsterdam ligt jaarlijks circa €144 miljoen aan materiaalwaarde. Circa 50% daarvan gaat nu verloren door laagwaardige verwerking en lekstromen.
Slechts 56% van het consumenten-e-waste wordt ingezameld. De lekstroom van 44% verdwijnt naar niet-gecertificeerde partijen, het huisvuil of het restafval en is goed voor circa €52 miljoen aan verloren waarde per jaar.
Koper levert circa 25% van de waarde, aluminium circa 17% en kobalt circa 14%. Goud vertegenwoordigt nauwelijks massa maar circa 10% van de waarde en bijna de volledige milieu-impact (99%).
Door inzameling te verbreden, refurbishment van klein huishoudelijk en ICT op te schalen, batterijen in te zetten als buffer voor het lichtnet en metalen als goud, kobalt en aluminium uit verlichting terug te winnen.
New Economy voerde de verkenning uit samen met Metabolic, voor de 33 gemeenten van de Metropoolregio Amsterdam. Zowel de onderliggende database als het rekenmodel zijn openbaar gemaakt.
Verder lezen
Urban mining voor regio, gemeente of keten
Van materiaalstromen naar concrete circulaire businesscases. New Economy brengt de waarde van reststromen in kaart en vertaalt die naar haalbare verdienmodellen voor regio’s, gemeenten en ketenpartners.
Plan een gesprek