Policy brief · Koolstofvastlegging

Twee fundamenten en acht handelingsperspectieven voor beleid rond koolstofvastlegging

Policy brief (maart 2025) met de belangrijkste constateringen voor beleidsontwikkeling rond koolstofvastlegging, op basis van een marktverkenning die in november 2024 startte en waarvan de eindredactie in maart 2025 is afgerond.

Begrippen op deze pagina

De kern

Koolstofvastlegging als eigen beleidsdomein

De policy brief formuleert twee fundamenten voor beleid: aparte doelen voor emissiereductie en koolstofvastlegging, en een coherent afwegingskader dat onderscheid maakt tussen groene en grijze vastlegging. Daarop volgen acht concrete handelingsperspectieven (I–VIII) voor decentrale overheden en andere organisaties. De urgentie is groot: Nederlandse financiële instellingen hebben wereldwijd €510 miljard uitstaan bij bedrijven die sterk afhankelijk zijn van ecosysteemdiensten.

Download de policy brief (PDF)

Voorblad policy brief De urgentie maatschappelijke opgave in relatie tot koolstofvastlegging — Weergave policy brief

±€510 mrd

uitstaand bij bedrijven die sterk afhankelijk zijn van ecosysteemdiensten

wetenschappelijk onderbouwde methodieken (IPCC-indeling)

fundamenten voor beleidsontwikkeling

handelingsperspectieven (I–VIII)

Aanleiding en urgentie

Nederland staat voor een reeks urgente maatschappelijke uitdagingen: de afhankelijkheid van kritieke grondstoffen, netcongestie, de verduurzaming van de industrie en de stikstofcrisis. Daarnaast vragen de verwarming en vervuiling van het oppervlaktewater, de stijgende waterschapsbelasting, klimaatverandering, de verduurzaming van de landbouw en het herstel van natuurgebieden om dringende aandacht. De achteruitgang van ecosysteemdiensten brengt bovendien financiële risico’s met zich mee: volgens een verkenning van DNB hebben Nederlandse financiële instellingen wereldwijd €510 miljard uitstaan bij bedrijven die sterk afhankelijk zijn van deze diensten.

De onderliggende marktverkenning bracht eerst de huidige stand van de koolstofmarkt en certificeringsprogramma’s in kaart (IST), onderzocht vervolgens relevante EU-ontwikkelingen (SOLL) en leidde uit de vergelijking tussen beide (GAP) het handelingsperspectief voor decentrale overheden af. Een verzameling praktijkvoorbeelden uit Nederland, Europa en wereldwijd biedt daarbij inspiratie voor regionale beleidsontwikkeling. Koolstofkredieten uit bewezen en betrouwbare projectmethodologieën kunnen daarbij dienen als katalysator, in de vorm van transitiegelden binnen de koolstofeconomie.

Als basis hanteert de verkenning de tien wetenschappelijk onderbouwde koolstofvastleggingsmethodieken volgens de IPCC-indeling, vanwege de beleidsrelevantie, wetenschappelijke onderbouwing en praktische toepasbaarheid. Dit kader helpt beleidsmakers koolstofvastlegging effectief te integreren in klimaat- en ruimtelijk beleid.

Twee fundamenten voor beleid

Voorwaardelijk voor concrete stappen is dat eerst twee fundamenten op orde zijn.

Fundament 1: stel aparte doelen voor emissiereductie en koolstofvastlegging. Waar emissiereductie al langere tijd de aandacht van beleidsmakers heeft, is koolstofvastlegging een relatief nieuw beleidsdomein. Gezien de sterke correlatie met urgente beleidsopgaven (stikstof, woningbouw, klimaat) en het grote economische en maatschappelijke potentieel vraagt koolstofvastlegging om een eigen strategisch beleidskader.

Fundament 2: creëer een coherent afwegingskader en maak onderscheid tussen groene en grijze vastlegging. Natuurlijke en technologische vastlegging hebben elk een andere impact en andere neveneffecten; heldere, gebiedsspecifieke afwegingskaders helpen bij strategische keuzes op regionaal en nationaal niveau. De brief adviseert daarbij kennis te nemen van de aanbevelingen uit het rapport ‘Scaling up carbon dioxide removals’ (februari 2025) van de European Scientific Advisory Board on Climate Change (ESBCC) en deze waar mogelijk te vertalen naar het eigen afwegingskader.

Acht handelingsperspectieven

Op basis van de waarde en potentie van koolstofvastlegging benoemt de brief acht concrete handelingsperspectieven:

I. Kennisontwikkeling koolstofvastlegging — data maakt impact zichtbaar; een betrouwbare informatievoorziening bevordert bewustwording, onderlinge samenwerking en het lerend vermogen van stakeholders.
II. Bevorder koolstofvastlegging voor bredere maatschappelijke opgaven — natuurlijke koolstofvastlegging kan worden ingezet voor herstel van ecosystemen, landbouwverduurzaming en waterbeheer; de Omgevingswet en de Nota Ruimte 2026 bieden kansen om dit structureel in te bedden.
III. Borg monitoring en registratie in vastleggingsprojecten — een betrouwbaar systeem voor monitoring en registratie, vergelijkbaar met de emissieregistratie, voorkomt greenwashing; overheden stellen standaarden en waarborgen onafhankelijke validatie.
IV. Neem een maatschappelijke koolstofprijs mee in kosten-batenanalyses (MKBA) — de maatschappelijke waarde van uitstoot en vastlegging hoort thuis in economische afwegingen; de brief haalt een maatschappelijke CO2-prijs aan van circa €875 per ton.
V. Implementeer EU-CRCF-regulering en certificering — werk met certificeerders die voldoen aan de nieuwe Europese CRCF-wetgeving (Carbon Removal & Carbon Farming Regulation) en aan internationale normen zoals ISO en het Science Based Targets initiative (SBTi).
VI. Zet koolstofmarkten in als transitie-instrument — certificaten kunnen dienen als transitiegeld om innovatie te stimuleren en risico’s te delen, mits goed gereguleerd zodat credits geen excuus vormen om fossiele emissies voort te zetten; certificaten moeten onder meer voldoen aan de Oxford Principles.
VII. Stimuleer innovatieprogramma’s voor kennisontwikkeling, financiering en implementatie — regio’s kunnen de transitie versnellen samen met ondernemers, kennisinstellingen en maatschappelijke organisaties; Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen (ROM’s) kunnen koolstofopslag in biobased bouw koppelen aan nieuwe verdienmodellen voor de landbouw.
VIII. Integreer koolstofvastlegging in eigen bedrijfsvoering en inkoop — decentrale overheden hebben een voorbeeldfunctie; gericht aanbesteden en inkopen op koolstofvastlegging, in het kader van Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI), stimuleert vroege businesscases, ketenontwikkeling en innovatie.

±€875

de maatschappelijke CO2-prijs per ton die de policy brief aanhaalt als instrument voor beleid en investeringsbeslissingen (handelingsperspectief IV).

Relatie met de kansenkaart

Ter ondersteuning van het IPCC-kader is de Kansenkaart Koolstofvastlegging in Nederland ontwikkeld; de brief verwijst voor de kaart en de volledige analyse naar neweconomy.eco/koolstof. Handelingsperspectief II verwijst daarnaast naar het koolstofvastleggingshuis, dat per methodiek laat zien op welke manier koolstofvastlegging maatschappelijke opgaven kan versterken. De slotpagina van de brief toont beide kaartbeelden als visuele samenvatting.

Verder lezen

Deze policy brief is onderdeel van het project Koolstofvastlegging, met de volledige marktverkenning, de kansenkaart en het toelichtingsdocument. Meer rapporten en kaarten staan in het publicatieoverzicht.

Download de policy brief

Voorkant policy brief koolstofvastlegging

Policy brief koolstofvastlegging (PDF)Drie pagina’s met de aanleiding, twee fundamenten en acht handelingsperspectieven voor beleidsontwikkeling. Download de policy brief (PDF, 1,2 MB)

Hoe te citeren

New Economy (2025). De urgentie maatschappelijke opgave in relatie tot koolstofvastlegging (policy brief, maart 2025). Beschikbaar via neweconomy.eco.