Energie in de Gelderse klimaatkansenkaart

The opgave in energie

Het domein Energie omvat grootschalige elektriciteitsopwekking en energie-infrastructuur. De provincie Gelderland kent, sinds de sloop van de kolen- en biomassa-gestookte elektriciteitscentrale in Nijmegen in 2015, geen kolen- of gascentrales die de energie opwekken. Gelderland gebruikt echter nog wel veel energie die afkomstig is uit kolen- of gascentrales. De regio is dus importeur van elektriciteit uit andere regio’s en is daarmee verantwoordelijk voor emissies buiten de eigen regio.

Binnen de RES-regio’s wordt ingezet op grootschalige lokale opwekking van hernieuwbare elektriciteit. Dit zal zorgen voor een verschuiving van geïmporteerde elektriciteit van buiten de regio naar lokale opwek voor de eigen behoefte. Het netwerk lijkt de grote toename aan elektriciteit, zowel vraag als aanbod, nog niet aan te kunnen; netcongestie neemt toe, vooral door de sterke groei van zonne-energie. Daarmee wordt het domein Energie een ‘enabler’ voor de andere domeinen: meer hernieuwbare opwek vergroent ook de elektriciteit die de gebouwde omgeving, mobiliteit en industrie verbruiken.

Potentie per oplossing

Er zijn in totaal zeven oplossingen verkend voor het domein Energie. Gezamenlijk hebben de oplossingen een potentie om een reductie op de CO₂-uitstoot te realiseren van tussen de 3,3 en 5,1 Mton in 2030. Onderstaande tabel zet het reductiepotentieel per oplossing op een rij voor beide scenario’s; daaronder volgt per oplossing een toelichting.

Zon op dak

Zon op dak is de grootste enkele oplossing: 1.306 kton CO₂-eq in het scenario Raming en 1.632 kton in Ambitieus. Vanuit de RES’en zijn de aangewezen gebieden niet altijd bekend, maar er is veel potentie voor zon op dak op zowel bedrijventerreinen als overheidsgebouwen. In het scenario Ambitieus wordt tot 2025 circa 500 hectare aangelegd, tot 2028 circa 1.000 hectare en in totaal circa 1.550 hectare tot 2030, op daken van de circa 8.000 hectare in Gelderland die bestemd is als bedrijventerrein. De kleinschalige opwek onder 15 kWp, zoals op daken van particuliere woningen, valt buiten deze oplossing.

Wind op land

Wind op land levert 885 kton CO₂-eq in het scenario Raming en 1.385 kton in Ambitieus. In het scenario Ambitieus gaat het om circa 25 windmolens (5,6 MW) tot 2025, 120 tot 2028 en in totaal circa 200 tot 2030. In combinatie met 9.000 hectare landbouw kan energie worden geproduceerd; dit is minder dan 5% van de beschikbare landbouwgrond in de provincie. Windparken en zonneweides wekken weerstand op; het is cruciaal de direct belanghebbenden mede-eigenaar te maken door hen in de winst te laten delen. Om in 2030 resultaten te behalen, moeten de meeste vergunningen eind 2025 worden verleend.

Zon op land

Zon op land levert 855 kton CO₂-eq in het scenario Raming en 1.069 kton in Ambitieus. In het scenario Ambitieus wordt tot 2025 circa 600 hectare zonnepark aangelegd, tot 2028 circa 1.200 hectare en in totaal circa 1.730 hectare tot 2030. Het combineren van water, natuur en zonne-energie zorgt voor verbeterde koeling, en het initiëren van biodiversiteitsprogramma’s op land bij grootschalige wind- en zonneparken verhoogt de ecologische waarde.

Kernenergie

Kernenergie levert geen bijdrage in het scenario Raming en 614 kton CO₂-eq in Ambitieus: tot 2030 wordt in totaal 1 SMR gebouwd met 520 MW thermisch en 200 MW elektrisch vermogen. Kernenergie kan een onderdeel van de energiemix zijn, maar alleen als de prijs in de buurt komt van het zon-wind-opslag-systeem. Vanwege de veiligheidsaspecten en grote kapitaaluitgaven is dit onzeker; het is bovendien een onomkeerbare keuze met een zeer lange aanlooptijd, ook in relatie tot toekomstige afbraak.

Diepe geothermie

Diepe geothermie levert 75 kton CO₂-eq in het scenario Raming en 151 kton in Ambitieus. In het scenario Ambitieus wordt tot 2026 op 1 locatie geothermie gerealiseerd, tot 2028 op 3 locaties en tot 2030 op 6 locaties, gemiddeld 261 TJ per locatie. Geothermie biedt nog veel ruimte voor ontwikkeling, zowel voor het winnen van warmte als voor (seizoens)opslag.

Aquathermie

Aquathermie levert 75 kton CO₂-eq in het scenario Raming en 150 kton in Ambitieus. In het scenario Ambitieus worden vanaf 2026 jaarlijks circa 20.000 woningen op een warmtenet aangesloten middels aquathermie, tot 100.000 woningen in 2030. De warmtevraag is een belangrijk deel van het energiegebruik; aquathermie benut warmte uit oppervlaktewater.

Spreiding van energieconsumptie

Spreiding van energieconsumptie levert 71 kton CO₂-eq in het scenario Raming en 143 kton in Ambitieus. In het scenario Ambitieus neemt het aandeel flexibel geconsumeerde elektriciteit jaarlijks met circa 1,4% toe, tot 10% van het elektriciteitsverbruik in 2030. Netflexibiliteit kan significante reductie van emissies opleveren zonder uitbreiding van het net: een flexibele consumptie tot wel 30% staat ongeveer gelijk aan de potentiële impact van een kerncentrale. Bij particulieren en bedrijven kan nu direct op vraagsturing worden ingezet, omdat energiecontracten met vrijwel live energieprijzen voorhanden zijn.

Twee scenario’s

Het reductiepotentieel is doorgerekend in twee scenario’s. In het scenario Raming zijn alle verwachte vermeden emissies opgenomen die door actief beleid of door recente marktontwikkelingen gehaald kunnen worden. In het scenario Ambitieus zijn hier extra ambities aan toegevoegd, bijvoorbeeld omdat dit in andere regio’s haalbaar wordt geacht of door het inzetten op een versnelling van huidig beleid. In totaal is er een reductiepotentieel verkend tussen de 3.267 en 5.143 kton CO₂-eq, een verschil van 1.876 kton.

Methode en bronnen

De analyse volgt de Drawdown-methodiek (Project Drawdown), toegepast op de Gelderse energie-emissies. Reductie- en vastleggingspotentieel zijn per oplossing doorgerekend in conservatieve en progressieve scenario’s, op basis van openbare datasets, sectorkengetallen en het Gelderse klimaatbeleid. De volledige aannames, systeemgrenzen en bronverwijzingen staan in de PDF.