Opinie · Nature Based Solutions

Pepijn Duijvestein · oorspronkelijk gepubliceerd op LinkedIn, 20 januari 2022

Biodiversiteit is een enorm deel van onze economie en wordt voortdurend vergeten of verwaarloosd, en dat kost ons MILJARDEN. Hierbij een kort overzicht van onze gedachten en een pleidooi voor Nature Based Solutions, als reactie op de ontwikkelingen en publicaties van afgelopen jaar, zoals het rapport van het Planbureau voor de Leefomgeving en De Nederlandsche Bank over het belang van investeren in het herstel van biodiversiteit.

Iris, Jonah, Lilian en Pepijn (neweconomy.eco) zijn een gesprek begonnen over de manier waarop biodiversiteit, en in bredere zin ecosysteemdiensten, een centrale rol spelen in onze economie. Een rol die niet langer over het hoofd kan worden gezien. Door met een frisse blik naar de fundamenten van onze economie te kijken, delen we onze gedachten en vragen om samen beter te begrijpen hoe belangrijk het ecosysteem is en wat de mogelijkheden zijn om het goed te doen. We sluiten af met 7 concrete stappen waarmee je Netto Miljarden CO2 kunt besparen door te investeren in Nature Based Solutions (NBS).

Elke stap die je zet maakt verschil: ecosystemen bouwen

Stel je voor dat je een paar schoenen draagt en dat je met elke stap bijdraagt aan de plastic soep, aan het gebruik van chemische verf voor de kleur van je veters, aan grondwatervervuiling en indirect aan de microplastics in je eten. De waarheid is dat dit geen verbeelding is: 47% van alle schoenen die wereldwijd worden geproduceerd draagt bij aan vervuiling, omdat de zolen van plastic en synthetisch rubber zijn (National Geographic). Dit schaadt onze natuurlijke omgeving en gaat ten koste van ons ecosysteem. Hetzelfde systeem waar we voor al onze consumptieve behoeften van afhankelijk zijn. Kortom: we consumeren op een manier die (in)direct een ongezonde leefomgeving voor onszelf creëert. ‘Microplastics dringen ons voedsel binnen als een soort Houdini-act’ (NOS).

Er moet toch een andere manier zijn? Stel je nu een paar schoenen voor waarmee je met elke stap bijdraagt aan het opruimen van de oceaan, aan het tegengaan van grondwatervervuiling en de uitstroom van microplastics: een Nature Based Solution. Utopisch misschien op de korte termijn, maar met kleine stappen, van inkoop en productie tot het gedrag van de eindgebruiker, realistisch. Het zou dus zomaar kunnen dat je het laatste stukje schoenzool eraf danst in de club terwijl je bijdraagt aan het ecosysteem.

Het belang van ecosysteemdiensten voor verdienmodellen

Laten we een stap terug doen en het concept van ecosysteemdiensten en de relatie met ons economische systeem verder uitwerken. Vrijwel alle productieprocessen zijn afhankelijk van ecosysteemdiensten. Denk aan landbouw die alleen productief kan zijn dankzij bodemvruchtbaarheid, natuurlijke waterzuivering en bestuiving door wilde bijen. Of aan IT-bedrijven die afhankelijk zijn van grondstoffen voor computers en energie om de systemen draaiende te houden. Ecosystemen kunnen deze ‘diensten’ blijven leveren in een systeem met veel natuurlijke diversiteit (biodiversiteit) en een stabiel en gezond klimaat. Het probleem is dat veel van de producten die in ons huidige economische systeem worden geproduceerd onze natuurlijke omgeving schaden en daarmee een directe bedreiging vormen voor diezelfde ecosysteemdiensten.

De financiële sector en ecosysteemdiensten

Dit is niet alleen een probleem van individuele bedrijven. Nederlandse financiële instellingen hebben 510 miljard euro geïnvesteerd in bedrijven met een hoge afhankelijkheid van ecosysteemdiensten die verslechteren. De meeste van die investeringen beschadigen dezelfde ecosystemen (DNB & PBL) waar de bedrijven van afhankelijk zijn. Elke euro die in het conventionele systeem wordt uitgegeven levert op korte termijn misschien “rendement” op, maar veroorzaakt op lange termijn schade die soms onherstelbaar is. Op de lange duur leidt dit tot waardeverlies. Ecosysteemdiensten kunnen niet meer leveren door bijvoorbeeld de uitputting van bodems in de intensieve landbouw (WWF). Dit betekent dat de euro die in het conventionele systeem is geïnvesteerd niet anders is dan de versleten schoen die microplastics op je bord veroorzaakt.

We zien het financiële systeem vaak als de motor van onze economie, maar in werkelijkheid zijn onze ecosystemen dat.

We willen de bodem van het financiële systeem niet bereiken, en daarom zouden we dat ook voor onze ecosystemen niet moeten willen. Nature Resilience: Ecological Restoration by Partners in Business for Next Generations | Willem Ferwerda.

Hoe weten we waar we staan?

Het onderstaande model laat zien waar je staat en hoe je, als persoon of organisatie, impact hebt op de omgeving. Je hebt misschien al groene maatregelen genomen, bent efficiënter gaan produceren en gebruikt minder grondstoffen en energie. Dat verlaagt de impact ten opzichte van de conventionele situatie, maar er worden nog steeds niet-hernieuwbare grondstoffen gewonnen, wat leidt tot degeneratie (de linkerkant van het model).

Waarom compenseren niet de oplossing is

Conventioneel, groen en duurzaam blijven opereren, omdat we kunnen compenseren? Veel bedrijven blijven investeren in de winning van fossiele grondstoffen. Omdat mensen denken dat compensatie een oplossing is, rechtvaardigen ze de schade die ze aanrichten door bomen te planten of schone kooktoestellen te kopen aan de andere kant van de wereld. Dat is echter geen oplossing op de lange termijn (Kunnen we de natuur helpen door er een prijskaartje aan te hangen?).

Het lijkt alsof we zonder gevolgen kunnen blijven vliegen, omdat je je vlucht voor een paar euro kunt compenseren (Compensatie retour Barcelona? ‘Plant 114 bomen’, AD 2017). De verschillende compensatieprijzen zie je in de visual bovenaan dit artikel. Als je tegen een ‘werkelijke prijs’ naar Barcelona vliegt, inclusief de schaduwkosten, zouden alleen de werkelijke kosten al 93,1 euro bedragen (133 kilo CO2-uitstoot per persoon, 700 × 0,133 = 93,1 euro). (Economen schatten de kosten op minstens 700 euro per ton CO2 — Trouw 2020.)

Tickets voor maart 2022 zijn nu ongeveer 40 euro. Dit wil niet zeggen dat je NIET zou moeten vliegen en dat vliegen geen effectieve vervoerswijze is, afhankelijk van je reissituatie: ‘Beter met het vliegtuig naar Spanje dan met de auto — klopt dat? UK 2019’. Maar wees je BEWUST van de WERKELIJKE impact van je gedrag.

Compenseren is om een aantal redenen een onrealistische aanpak:

1. De prijs is vaak te laag: de aangeboden compensatieprijs is vaak niet de werkelijke en totale prijs van de impact van een product. Meestal is het de minimumprijs die alleen naar de CO2-impact kijkt en geen rekening houdt met de impact van activiteiten op ecosystemen. Een mooi overzicht van verschillende CO2-prijzen staat ook op Kengetallen Leefomgeving.
2. Carbon depth: bedrijven die beweren klimaatneutraal of klimaatpositief te zijn, houden vaak geen rekening met de schade die ze in het verleden hebben aangericht. Ze hebben vaak een koolstofschuld die ze moeten herstellen en die hen 5 tot 30 jaar kost. Laat je niet misleiden door carbon cowboys die op goedkope manieren alleen hun huidige uitstoot compenseren. (10 Myths about Net Zero targets and carbon activity.)
3. Carbon colonisation: compensatieprojecten vinden vaak plaats in landen die worden getroffen door klimaatverandering en sociale ongelijkheid. Land kopen in die landen door rijke en machtige organisaties is een nieuwe vorm van kolonisatie, carbon colonisation, en legt een nieuwe last op het schaarse land dat lokale mensen nodig hebben voor koolstofverwijdering. (There aren’t enough trees in the world to offset society’s carbon emissions — and there never will be.)
4. Negatieve impact op lokale gemeenschappen: “Reduceer de rol van de natuur niet tot een instrument om de carbon footprint te verlagen”, stelt Maxime Eiselin in zijn opinieartikel in de Volkskrant. “Het staat buiten kijf dat de natuur oplossingen biedt voor maatschappelijke problemen. Maar we moeten er allereerst voor zorgen dat de lokale bevolking profiteert van nature-based solutions en dat het niet wordt teruggebracht tot een instrument voor bedrijven en overheden om hun carbon footprint te verlagen.” Je kunt lokale en regionale gemeenschappen wél ondersteunen bij het ontwikkelen van hun kennis over Nature Based Solutions in een lokaal Bioregional Weaving Lab (doe mee, zie info COP26 – Drawdown Europe of mail naar iris@drawdowneurope.org).

Investeren in regeneratie via Nature Based Solutions

Waarom eerst vervuilen en daarna opruimen, als je al je inspanningen en investeringen direct kunt richten op regeneratieve grondstoffen die waarde creëren voor onze ecosystemen? Als je investeert in Nature Based Solutions die regeneratieve systemen creëren, hoef je niet te compenseren.

Het werkt als volgt: een euro op zak vandaag is meer waard dan een euro in je toekomstige e-wallet. Elk jaar daalt de koopkracht van een euro door inflatie. Met andere woorden: nu investeren is gunstig voor een financieel resultaat in de toekomst. Investeren in een regeneratief systeem werkt op dezelfde manier. Als je elk jaar vervuilt en compenseert, verspil je geld aan een niet-duurzaam systeem. Net als bij inflatie gaat er waarde verloren.

Sterker nog: elke euro die je nu uitgeeft ten gunste van ecosysteemdiensten creëert extra toegevoegde waarde. Investeringen in landbouwmethoden die de bodem verbeteren leiden bijvoorbeeld tot een positieve multiplier met langetermijnrendement en een waardestijging. Dat is waarde in de vorm van vruchtbare bodem die CO2 opslaat, water vasthoudt en leven biedt aan insecten en ecosystemen. Kortom, een ecosysteemdienst die ook door toekomstige generaties gebruikt kan worden. Zodra je de rechterkant van het model betreedt, worden je investeringen herstellend en dat zorgt voor langetermijnrendement en positieve waarde.

De samenleving heeft behoefte aan gezonde producten en diensten. En het doel is om aan die vraag te voldoen, zonder een te grote claim te leggen op onze vitale ecosysteemdiensten. Projecten zoals Holland Houtland (winnaar Kraak de Crisis) ontwikkelen biobased bouwmaterialen van vlas en gras. Lokale productie kan bijdragen aan biodiversiteit en waarde creëren voor het ecosysteem (Holland Houtland). Door deze gewassen op een verantwoorde manier te telen en te verwerken tot bouwmateriaal, vormen de woningen een opslag van CO2 en dragen ze bij aan de stabiliteit van het klimaat. Een goed voorbeeld van Nature Based Solutions.

Utopisch, realistisch of een te grote sprong? Stappen die iedereen kan zetten

We geven je graag ‘hands on’ stappen die je als persoon, bedrijf, instelling of regio kunt zetten om bij te dragen aan meer Nature Based Solutions.

1. Krijg inzicht in je huidige impact. Bijvoorbeeld met een Quick Scan op CO2, biodiversiteit en watergebruik, wat al voordelig is omdat je meteen 10 tot 20% bespaart door de CO2-reductie. (Ja, hier komt de verstopte advertentie.) New Economy voert quickscans op CO2 uit op basis van het Greenhouse Gas Protocol, maar dat kan ook voor een regio of branche. De Quick Scan geeft inzicht in de mogelijkheden en vervolgstappen richting een regeneratief product, dienst of systeem. Lees alles over een van onze klanten, Wesselink Isolatie, die werd geïnterviewd over de stappen die ze namen: ‘Oude spijkerbroek krijgt tweede leven als natuurlijk isolatiemateriaal | De Volkskrant’.
2. Verlaag je impact (materiaal- en energieverbruik) binnen de huidige bedrijfsvoering. Onze ervaring laat zien dat 70% van de impact binnen 5 jaar kan worden gereduceerd. Met een minimale investering van 1350 euro per ton CO2-eq in reductie van je uitstoot in jaar 1 ben je in 10 jaar break-even, en daarna wordt het zelfs voordeliger. Zoek naar vervangers voor hoogbelastende, intensieve materialen en transformeer al je producten tot koolstofbatterijen. Hout is bijvoorbeeld een goede basis in de bouw.
3. Ontwikkel nieuwe (circulaire) verdienmodellen om het huidige product in de waardeketen te houden of meerdere keren waarde te laten toevoegen. Met een alternatief verdienmodel kun je ervoor zorgen dat je producten langer in de waardeketen blijven. Bijvoorbeeld door onderhoud te bieden, producten terug te kopen en te repareren of te refurbishen. Benieuwd hoe dit werkt voor, zeg, de maakindustrie in Overijssel? Bekijk onze verkenning naar de impact van de circulaire realisatie van een aantal veelvoorkomende producten uit de Overijsselse maakindustrie.
4. Investeer in je eigen mensen. Laat ze leren lokaal te consumeren en te eten en te pionieren met NBS-producten. Of help ze hun huis te isoleren. Word zo onderdeel van de NBS-beweging en samen creëren we een biobased economie.
5. Investeer in je toeleveringsketen en ondersteun je leveranciers bij het vinden van lokale klimaat- en natuurgebaseerde oplossingen. Je staat er niet alleen voor: door de krachten in je keten te bundelen kun je nature-based solutions ontwikkelen, zoals bamboe voor de bouw.
6. Kijk eens rond op je bedrijventerrein en maak samen een klimaatplan, zodat andere NBS-leveranciers profiteren van schaalvoordeel.
7. Kijk niet alleen naar rendement, maar betrek Total Cost of Ownership en Total Cost of Use. Toegevoegde waarde leveren is wat een bedrijf doet. Geld verdienen is altijd prettig, maar onderzoek hoe je dit kunt combineren met het creëren van meervoudige waarde voor biodiversiteit en het ecosysteem. Daar zijn verschillende vormen voor denkbaar. Je kunt ervoor zorgen dat je geen negatieve impact maakt met je product, of ervoor kiezen je product de biodiversiteit te laten versterken en waarde toe te voegen.

Dus toch niet ‘financieel’ willen verliezen? Beslis met je portemonnee. Wat kun je zelf doen? Wat is een stap in de goede richting voor het behoud van biodiversiteit en het creëren van ecosysteemwaarde? Denk met gezond verstand: waar komen producten vandaan en wie maakt ze? Elke keer dat je iets koopt, beïnvloed je je eigen economie en ecosysteem. Koop ik een tweedehands stoel, een nieuwe van plastic of een houten stoel? Wat heb ik eigenlijk op mijn bord en draagt dat bij aan het behoud van bijen? Het is mogelijk om mooie keuzes te maken en schoenen te kopen die bijdragen aan meer biodiversiteit en zo meervoudige waarde creëren voor de producent, voor jou als consument en voor het ecosysteem als geheel.

Wat ons betreft maakt het niet uit welke stap je zet, zolang het maar de goede richting op is. Trek je beste schoenen aan en laat elke stap er een zijn die een goede indruk achterlaat. We zullen samen moeten ontdekken hoe we van conventioneel naar regeneratief gaan.

Oorspronkelijk gepubliceerd op LinkedIn (20 januari 2022). Tekst en eigen figuren: New Economy, licentie CC BY 4.0. Headerafbeelding: National Geographic — “The Story of Plastic: Shoes”.